Urząd Miasta Łodzi

Łódź czterech kultur

Nominowany do Oskara film Andrzeja Wajdy opowiada jak Polacy, Żydzi i Niemcy wspólnie budowali „ziemię obiecaną”. Choć jeszcze sto lat temu na ulicach miasta panował prawdziwy tygiel kulturowy, dziś ślady jego wielonarodowościowych korzeni zatarł czas. Przypominają o tym rozsiane po mieście świątynie różnych wyznań, cmentarze czy Festiwal Łódź Czterech Kultur.

Bez względu na porę roku warto wybrać się na spacer po cmentarzach. Cmentarz Żydowski ma 40 ha i jest drugą pod względem powierzchni nekropolią żydowską w Europie. A znajdujące się tu mauzoleum Izraela Poznańskiego uchodzi za największy grobowiec żydowski na świecie. Stary Cmentarz, o połowę mniejszy, jest miejscem spoczynku katolików, prawosławnych i ewangelików. Wzniesiono tu jeden z największych i bez wątpienia najpiękniejszych grobowców w Europie – neogotycką kaplicę Karola Scheiblera.

Chcesz pogłębić swoją wiedzę o kulturach mających znaczący wpływ na rozwój Łodzi? Wybierz się na wykład lub wystawę do Centrum Dialogu, które popularyzuje wielokulturowe i wieloetniczne dziedzictwo naszego miasta.

Dziedzictwem wielonarodowej Łodzi jest również kuchnia. Spraw, by twój niedzielny obiad był niepowtarzalny. Skosztuj dań jednej z czterech kuchni: niemiecki sznycel lub golonka, rosyjskie bliny z kawiorem, żydowski cymes lub gęsi pipek, a może jednak tradycyjny polski rosół i schabowy… Na deser coś dla ducha – koncert we wnętrzu neoromańskiej świątyni ewangelicko-augsburskiej św. Mateusza słynącej ze wspaniałej akustyki. A jeśli akurat trafiłeś do Łodzi podczas trwania Festiwalu Łódź Czterech Kultur – obowiązkowo wybierz coś z repertuaru festiwalu!

Łódź żydowska

Cmentarz Żydowski

Cmentarz żydowski przy ul. Brackiej utworzono w 1892 r. Początkowo służył jako miejsce pochówku ofiar epidemii cholery. Zespół otoczony jest od południa i wschodu powojennym osiedlem Doły i zespołem szkolnym. Dodatkowo chroni go wysoki, ceglany mur, zaś ozdobna brama od strony ul. Chryzantem jest od dawna zamknięta. Tym większą niespodziankę stanowi bezpośredni kontakt z rozległą nekropolą łódzkich Żydów, na którą wchodzi się dziś przez boczną furtę przy ul. Brackiej. Za cmentarnym ogrodzeniem znajduje się Dom Przedpogrzebowy, służący obrzędom poprzedzającym pochówek. Budynek wzniesiono w 1898 r. wg projektu A. Zeligsona. W sąsiedztwie umieszczono w 1956 r. Pomnik Ofiar Łódzkiego Getta. Za kolejną, wewnętrzną bramą rozciąga się właściwa nekropola. Jej oś stanowi główna aleja, przy której znajduje się większość monumentalnych grobowców i pomników fabrykanckich rodów. Najwspanialszą formę uzyskało mauzoleum I. K. Poznańskiego. Wzniesiono je w latach 1903-1905, zapewne w oparciu o projekt autorstwa A. Zeligsona. Kamienną kopułę pokrywa od wnętrza misterna mozaika powstała w weneckim warsztacie Salviatiego. Obok wznoszą się grobowce Jarocińskich, Hertzów, Prussaków i wielu in­nych łódzkich przemysłowców. Niektóre z nich otrzymały niezwykle bogatą oprawę plastyczną - odwołującą się niekiedy do motywów antycznych ale i secesji.

Obraz nekropolii zdominowały jednak tysiące prostych stel nagrobnych - tzw. macew. Wyróżniają się wśród nich ohele, niewielkie tumby stawiane zwykle nad mogiłami wybitnych cadyków i rabinów. W południowej części cmentarza, od strony ulicy Brackiej znajdują się kwatery grobów z czasów ostatniej wojny. Tu chowano Żydów zmarłych i zamordowanych w łódzkim gettcie.

Od kilkunastu lat cmentarz otoczony został ochroną, która uniemożliwiła rabunek i dewastację. Niektóre z grobowców poddano pracom konserwatorskim. To wciąż jednak zbyt mało, by ten wspaniały zespół zabytków kultury żydowskiej o europejskiej randze uznać za uratowany.

Źródło: "Kolorowe miasto"


Cmentarz jest zamknięty w soboty i w święta żydowskie.

Zwiedzających mężczyzn obowiązuje nakrycie głowy.

ul. Bracka 40, 91-717 Łódź
www.jewishlodzcemetery.org

Fabryka Izraela K. Poznańskiego - Manufaktura

Przy ulicy Ogrodowej wznosi się bodaj najpiękniej­sza fabryka Łodzi. Dawne zakłady I. K. Poznańskiego przeżyły apogeum swej świetności w ostatniej ćwierci ubiegłego stulecia, gdy objęły swym zasięgiem rozle­gły teren położony wzdłuż łagodnej doliny rzeczki Łódki. Rozwój firmy wiązał się z budową nowocze­snych obiektów przemysłowych. Zaliczała się do nich pierwsza w Łodzi szedowa tkalnia z 1872 roku zaopa­trzona w smukłe neogotyckie wieżyczki.

Drugi niezwy­kle ważny budynek ustawiono bezpośrednio wzdłuż ulicy Ogrodowej. Przędzalnia ta powstała w 1878 roku w oparciu o projekt sygnowany przez Hilarego Majewskiego, według najnowszych badań jego autorstwo przypisać należy zatrudnionemu przez Poznańskiego archi­tektowi Juliuszowi (Adolfowi) Wolffowi. Budowli zdecydowano nadać cechy neorenesansowe. Pojawiają się one zwłaszcza w górnych kondygnacjach wież ożywiających długą na 170 m fasadę. Piętrowe arkadowania i pilastry przyczyniają się do złagodzenia surowości ceglanych ścian. Podobnie jak w zbudowanej nieco wcześniej przę­dzalni Scheiblera na Księżym Młynie maszynę parową ulokowano w środkowej partii budynku, między ryzali­tem wież. Na poszczególnych kondygnacjach ciągną się długie, pięcionawowe hale, w których pracowało 36 ty­sięcy wrzecion.

Szczególnie charakterystycznym ele­mentem fabryki Poznańskiego jest wspaniałe, kute ogro­dzenie i główna brama wjazdowa, której wrota stanowią mistrzowskie dzieło sztuki kowalskiej. Obok wjazdu znaj­duje się budynek biur fabrycznych, z którym sąsiaduje wielki, neobarokowy pałac. Po przeciwnej stronie ulicy zespół domów robotniczych, postawionych w latach 1879-1896 według projektów H. Majewskiego i F. Cheł­mińskiego.

Dawny kompleks przemysłowy został zrewitalizowany i obecnie jest wykorzystywany przez centrum handlowo-rozrywkowo-kulturalne Manufaktura. Historię tego miejsca można poznać w Muzeum Fabryki. Warto również odwiedzić Muzeum Sztuki ms² z imponującą kolekcją sztuki nowoczesnej. Manufaktura stanowi obecnie jedną z największych atrakcji turystycznych Łodzi.

ul. Ogrodowa 17, 91-065 Łódź
www.manufaktura.com

Gmina Wyznaniowa Żydowska w Łodzi

Obiekt powstał ok. 1855 r. Początkowo należał do przedsiębiorcy Karola Gebhardta. W 1875 r. po przebudowie budynku przeznaczono go dla Banku Handlowego. Od 1934 r. w budynku znajdowała się siedziba łódzkiej Gminy Żydowskiej. Po zajęciu Łodzi przez wojska okupacyjne, został przejęty przez Niemców, a później przez Uniwersytet Łódzki. Od 1997 r. budynki zwrócono Łódzkiej Wyznaniowej Gminie Żydowskiej. Prace konserwatorskie przywróciły niektórym wnętrzom zabytkowy charakter. W budynku znajduje się siedziba Łódzkiej Gminy Żydowskiej, niewielka synagoga i koszerna stołówka.

ul. Pomorska 18, 91-416 Łódź
pl-pl.facebook.com/GminaWyznaniowaZydowskaWLodzi/

Pałac Izraela K. Poznańskiego

Kompleks monumentalnych budowli ulokowanych przy ul. Ogrodowej jest jednym z najbardziej spekta­kularnych przykładów potęgi łódzkiego przemysłu "epo­ki pary". Ciąg olbrzymich gmachów otwiera rezydencja Poznańskich. Jej iście pałacowa forma, eksponowane położenie, ale także dzisiejsza funkcja powodują, że budowla ta pozostaje chyba najbardziej znanym pała­cem Łodzi.

Początki firmy sięgają lat 60. XIX stulecia, gdy w Łodzi osiedlił się przybyły z Kowala na Kujawach żydowski kupiec Kalman Poznański. Wspaniały rozwój baweł­nianego giganta nastąpił za czasów jego syna - Izraela Kalmanowicza (1834-1900). Z jego osobą wiąże się bu­dowa w 1890 roku pierwotnego pałacu, może według projektu Hilarego Majewskiego, na rogu ulic Ogrodowej i Zachodniej. Była to dość skromna jeszcze budowla dwukondygnacyjna, którą dość szybko zastąpiła wiel­ka rezydencja. Nie udało się jednoznacznie stwierdzić, kto był autorem koncepcji wzniesienia imponującego budynku, który wielkością i przepychem przyćmił więk­szość łódzkich rezydencji. Być może był nim wzięty architekt Adolf Zeligson. Nowsze opracowania sugeru­ją autorstwo Juliusza Junga i Dawida Rosenthala. Prace przedsię­wzięte na przełomie stuleci doprowadziły do powsta­nia rozbudowanego założenia na planie litery "L", które­mu towarzyszył położony na zapleczu ogród. Szcze­gólnie wspaniale prezentuje się część południowa na­kryta wypiętrzonymi, kopulastymi dachami i ozdobio­na figurami - alegoriami przemysłu. Pierwotnie w skład rezydencji wchodził też „ogród zimowy" o powierzchni 770 m2, umieszczony na piętrze i zaopatrzony w szklany dach.

Nietypowe było przeznaczenie tej wspaniałej bu­dowli. Pełniła ona, obok mieszkalnych, głównie funk­cje recepcyjne i biurowe. Znajdowały się tu też kantory i magazyny, ale także apartamenty dla ważnych klien­tów firmy. Najbardziej reprezentacyjne pomieszczenia umieszczono na piętrze. Narożnikowa Sala Jadalna o przepysznym wystroju także i dziś jest miejscem naj­słynniejszych łódzkich balów. Pałac stanowi siedzibę Mu­zeum Miasta, które obok ekspozycji ukazującej dzieje Łodzi, przechowuje pamiątki po słynnych muzycz­nych wirtuozach wywodzących się z Łodzi - Arturze Rubinsteinie i Aleksandrze Tansmanie, wybitnym poecie Julianie Tuwimie, czy jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim - Marku Edelmanie.


Źródło: "Kolorowe miasto"

ul. Ogrodowa 15, 91-065 Łódź
www.muzeum-lodz.pl

Park Ocalałych

Jest najmłodszym parkiem w Łodzi, usytuowanym w dolinie rzeki Łódki, pomiędzy ulicami Wojska Polskiego, Oblęgorską i ogródkami działkowymi przy ul. Źródłowej. W sierpniu 2004 roku, z inicjatywy prezydenta miasta Łodzi Jerzego Kropiwnickiego odbyły się Obchody 60. Rocznicy Likwidacji przez Niemców Litzmannstadt Ghetto. Istotnym wydarzeniem obchodów było uroczyste posadzenie drzewek pamięci przez Ocalałych z Litzmannstadt Ghetto. Pomysłodawczynią tej idei była jedna z ocalonych - pani Halina Elczewska.

Powierzchnia: 6,6 ha.
Lokalizacja: ul. Wojska Polskiego, ul. Brzeska, ul. Oblęgorska.

ul. Wojska Polskiego/Brzeska , 91-755 Łódź
www.centrumdialogu.com/park-ocalalych

Pomnik Dekalogu w Parku Staromiejskim

Figura Mojżesza stanęła w 1995 r. na północnym brzegu doliny rzeki Łódki, dziś nie widocznej, bo płynącej podziemnym kanałem. Pomnik wznosi się na skraju założonego w średniowieczu Starego Miasta. To ono stało się w XIX w. dzielnicą skupiającą prawie wyłącznie żydowskich mieszkańców. Tu też stała do czasów zagłady jedna z najpiękniejszych łódzkich synagog. Rozebrana przez Niemców budowla miała wyjątkowo malowniczą fasadę, inspirowaną sztuką mauretańską. Wzdłuż ulicy Wolborskiej ciągnęły się kamienice „rewiru żydowskiego", potem getta, a uboga i chaotyczna zabudowa schodziła aż do koryta rzecznego. Dziś dolinę wypełnia Park Staromiejski, a wśród zuniformizowanych bloków znajdujemy tylko pojedyncze budynki sprzed 1945 r.

Autorem rzeźby wyobrażającej Mojżesza wznoszącego nad głową tablice dekalogu jest Gustaw Zemła a projekt otoczenia pomnika powstał w pracowni architektonicznej Jacek Jańca. Figura umieszczona jest na konicznym cokole z czerwonego marmuru, wtopionym w mur oporowy nadrzecznej skarpy. Przed monumentem utworzono niewielki brukowany plac. Tworzy on dobrą oprawę monumentalnej rzeźby upamiętniającej lud Izraela, a może w pierwszym rzędzie łódzkich Żydów.

ul. Wolborska 20, 91-434 Łódź

Synagoga Wolfa Reichera

W drugim podwórzu ogromnej kamienicy znajduje się jedyna zabytkowa synagoga. Powstała w latach 1895 - 1900 jako prywatny obiekt należący do żydowskiej rodziny Reicherów. Autorem projektu był Gustaw Landau - Gutenteger. Po zajęciu Łodzi przez hitlerowców, rodzina Reicherów została wysiedlona do getta w Łodzi, a kamienicę przejął szkolny kolega syna Reicherów, z pochodzenia Niemiec. Ograbioną synagogę przeznaczył na skład soli. Zapomniana, będąc własnością niemiecką, w paradoksalny sposób ocalała od zniszczenia.

Pierwsze domy modlitwy dla Żydów w Łodzi istniały już co najmniej od połowy lat 20 XIX w. W 1902 roku zatwierdzono dom modlitwy Wolfa Reichera (na 42 osoby, obecnie jedyna istniejąca w Łodzi synagoga) przy ul. Południowej 28, który powstał w oddzielnym, piętrowym budynku tylnej oficyny. Po adaptacji poprzednio istniejących pomieszczeń kantoru na parterze powstała sala męska z 8 oknami, a na kondygnacji górnej - żeńska z 10 oknami.

ul. Rewolucji 1905 r. 28, 90-207 Łódź

Łódź niemiecka

Biała Fabryka Ludwika Geyera

Usytuowana na południowym krańcu ulicy Piotrkow­skiej budowla fabryczna stanowi znakomity przykład architektury przemysłowej pierwszej połowy XIX wieku na terenie Polski. Przybyły z Lobau w Saksonii Ludwig Geyer (1805-1869) należał do pierwszych przedsiębior­ców, którzy wykorzystali dogodne warunki stworzone przez władze Królestwa Polskiego i założyli w Łodzi swe fabryki. Firma Geyera rozwinęła się w latach trzydzie­stych ubiegłego wieku. Wówczas, w latach 1835-38, po­wstał zlokalizowany nad północnym brzegiem stawu na Jasieniu czterokondygnacyjny budynek fabryczny o surowych formach, nawiązujących do obowiązujące­go w tym czasie klasycyzmu. Fabryka, zbudowana na planie litery "C", zwrócona była fasadą ku ulicy Piotr­kowskiej. Długa na około 60 m, pokryta białymi tynkami elewacja frontowa (stąd wzięła się obiegowa nazwa bu­dynku) otrzymała symetryczny układ, akcentowany przez trzy trójkątne szczyty. Na wewnętrznym dziedziń­cu wzniesiony został pawilon sprowadzonej z Belgii ma­szyny parowej - "serca" przedsiębiorstwa. Choć dzisiej­szy mechanizm pochodzi z czasów późniejszych, sta­nowi ciekawy zabytek techniki. Właśnie tu zobaczyć można charakterystyczne regulatory ciśnienia pary, które pojawiły się później jako motyw dekoracyjny na fasa­dach pałaców łódzkich fabrykantów.

Fabryka Geyera osiągnęła swój rozkwit około połowy XIX wieku, gdy przejęła również położone po przeciwle­głej stronie ul. Piotrkowskiej rozległe tereny zakładów J. Ch. A. Rundziehera. Tam właśnie powstały w latach 80. ubiegłego wieku zabudowania nowych tkalni zaopatrzo­ne w neogotycki detal.

Po wojnie "Białą Fabrykę" adaptowano na siedzibę Centralnego Muzeum Włókiennictwa. W nakrytych drew­nianymi stropami halach można oglądać nie tylko ekspo­naty ukazujące rozwój łódzkiego przemysłu, ale także okazjonalne wystawy tkaniny unikatowej i artystycznej.

W 2008 r. na tyłach fabryki powstał Skansen Łódzkiej Architektury Drewnianej z  charakterystyczna XIX-wieczną zabudową z domkami tkaczy, drewnianym kościołem przeniesionym z Nowosolnej, podmiejską willą letniskową. Budowle te są doskonałym tłem organizowanych wewnątrz wystaw dotyczących łódzkiego rękodzielnictwa (Dom Tkacza, Dom Ceramika, Dom Papiernika). Muzeum oraz skansen prowadzą działalność oświatową oferując bogaty wachlarz warsztatów i zajęć dla dzieci i młodzieży. 

ul. Piotrkowska 282/284, 93-034 Łódź
www.muzeumwlokiennictwa.pl

Cmentarz Stary

Cmentarz przy ulicy Ogrodowej powstał w latach 1855-1858. Ponieważ Łódź była wtedy już miastem wielu religii, wyznaczono odrębne części dla katolików, protestantów i prawosławnych.

Są tu pochowani wielcy fabrykanci, naukowcy i artyści, bohaterowie narodowi i księża, spoczęły na nim kolejne pokolenia twórców wielkości miasta. Grobowce tych najmożniejszych wyróżniają się rozmiarem i kosztownym wykonaniem, ale nie brakuje także form mniejszych, przyozdobionych cennymi rzeźbami.

Cały cmentarz jest dziś obiektem zabytkowym, a najwartościowsze grobowce są poddane pracom renowacyjnym.

W części katolickiej wyróżnia się kopułowa kaplica - mauzoleum rodziny Heinzlów, w pobliżu czerwony grobowiec kryje bohaterskich powstańców styczniowych, oryginalne pomniki zdobią także mogiły żołnierzy poległych w 1920 r., wśród zasłużonych dla miasta osób odnajdziemy prezydentów - Andrzeja Rosickiego i Mariana Cynarskiego, znanych aktorów - Józefa Texla i Feliksa Parnella, rzeźbiarzy - Elwirę i Jerzego Mazurczyków oraz Władysława Wołosewicza, malarzy - Władysława Strzemińskiego i Adama Rychtarskiego, itp.

W części ewangelickiej spoczywają znani, wielcy przemysłowcy: Biedermanowie, Grohmanowie, Geyerowie, Kindermannowie, Scheiblerowie i in. Największy grobowiec wzniosła oczywiście rodzina Scheiblerów, przypomina on niewielki neogotycki kościół i nie ma równych sobie w Polsce.

W części prawosławnej cmentarza wyróżnia się neobizantyjska kaplica Gojżewskich oraz grób porucznika Wiktora Michajłowicza Kaniszczewa.

ul. Ogrodowa 39/43, 91-071 Łódź
pl-pl.facebook.com/StaryCmentarzLodz/

Kościół Ewangelicko - Augsburski św. Mateusza

Główna świątynia łódzkich luteran wzniesiona zosta­ła w latach 1909-1928. Projekt budowli wykonała łódzka firma "Wende i Klause", a w opracowaniu ostatecznej wersji uczestniczył wybitny berliński architekt Franz Schwechten. Kościół uzyskał formy neoromańskie. Jego dominującym elementem jest wysoka na ok. 80 m wie­ża. Centralne wnętrze zachowało pierwotne wyposaże­nie, w tym marmurowy ołtarz główny i witraże wykonane we wrocławskiej pracowni Adolfa Seilera. Kościół służy parafianom, a ze względu na znakomitą akustykę jest równocześnie miejscem koncertów.

ul. Piotrkowska 283, 90-457 Łódź
lodz.luteranie.pl

Pałac Karola Scheiblera

Karol Scheibler (1820-1881) przybył do Łodzi w 1852 roku. Jak chce tradycja, początkowo zamieszkiwał w parterowym, dziś już nie istniejącym, domku tkackim przy ulicy Piotrkowskiej 263. Po wydzierżawieniu rozległego terenu, stanowiącego fragment Ogrodu Angielskiego przy Wodnym Rynku, przystąpił do budowy kompleksu fabrycznego i pierwszej swej rezydencji.

Karol Scheibler zdecydował się na rozbudowę siedziby w 1865 roku. Budynek podwyższono o jedną kondygnację, a do bocznej elewacji dobudowana została parterowa stajnia. Między nową i starą częścią wzniesiono element świadczący o aspiracjach właściciela - trzypiętrową wieżę schodową, mieszczącą później także szyb windy.

Jednolite od tej chwili, tynkowane elewacje uzyskały wyważony, spokojny charakter z dekoracjami wykorzystującymi motywy neorenesansowe. Główne wejście do pałacu ulokowano od podwórca, nadając mu formę parterowego westybulu. Elementem scalającym długą fasadę północną było horyzontalne boniowanie. Od strony Wodnego Rynku pojawił się neomanierystyczny szczyt, akcentujący nie oś pałacu, lecz wieżę. Na ścianach znajdują się boazerie i imitacje kurdybanów, wzorzyste tapety i malowidła. Do cennego wyposażenia należy też mozaika weneckiego warsztatu D. Antonio Salviattiego, umieszczona nad jednym z kominków.

Obecnym gospodarzem pałacu jest Muzeum Kine­matografii, które prowadząc od wielu lat skomplikowany remont i konserwację obiektu, pozostaje równocze­śnie „żywą" instytucją kulturalną - organizatorem inte­resujących wystaw, balów i spotkań artystów.

Plac Zwycięstwa 1, 90-312 Łódź
kinomuzeum.pl

Pałac rodziny Scheiblerów

Pałac jest przykładem eleganckiej neorenesansowej miejskiej rezydencji fabrykanckiej. Powstał w wyniku kilkakrotnej przebudowy domu farbiarza Karola Gebhardta, wzniesionego w 1844 roku. W głębi posesji w 1853 roku ówczesny właściciel Leonard Fessler wybudował pierwszy w mieście młyn parowy. W połowie lat 80. XIX wieku posesję nabyła rodzina Scheiblerów.

Obiekt wzniesiony w 1845 roku pierwotnie jako piętrowy, klasycystyczny dom; reprezentacyjny charakter i neorenesansowy wystrój uzyskał w wyniku wielokrotnych przebudów dokonanych w latach 80. i 90. XIX wieku dla rodziny Scheiblerów. Bryłę pałacu wyróżniała narożna wieża nakryta namiotowym hełmem. Na parterze rozmieszczone były reprezentacyjne salony, jadalnia oraz sala lustrzana, piętro zajmowały pomieszczenia prywatne domowników. Wnętrza w znacznej części zachowały bogaty wystrój ze sztukateriami, polichromiami i majolikowymi piecami. Obecnie budynek jest użytkowany przez Politechnikę Łódzką.

ul. Piotrkowska 266/268, 91-361 Łódź

Park Źródliska I

Park Źródliska to najstarszy łódzki park. W XIX w. w sąsiedztwie 300-letnich drzew fabrykanci budowali pałace. Podczas I wojny światowej do parkowych szklarni trafiły egzotyczne rośliny z oranżerii dygnitarzy i bogaczy uciekających z miasta. To one dały początek wspaniałej palmiarni, znajdującej się na terenie parku.

Park jest podzielony na dwa "źródliska". Wkrótce po założeniu Ogrodu Spacerowego, część terenu sprzedano największemu łódzkiemu fabrykantowi oraz najpotężniejszemu przemysłowcowi Polski - Karolowi Scheiblerowi. Według spisu z końca XIX w. w części publicznej (Źródliska I) rosło 1607 drzew - park wciąż bardziej przypominał las niż ogród.

W części Źródliska I zachowała się estrada, gdzie sto lat temu dawała koncerty orkiestra fabryczna.Jak dawniej spotkać tu można szachistów rozgrywających partyjki na betonowo-marmurowych specjalnych stołach, z wyrysowaną planszą.

Zaraz przy wejściu do parku od strony al. Piłsudskiego widać okazałą palmiarnię, gdzie schroniło się 4,5 tys. ciepłolubnych roślin reprezentujących 1,1 tys. gatunków i odmian. Najstarsze są 130-letnie palmy i 90-letnie sagowce.

Park jest zamykany na noc. Wstęp jest bezpłatny.

ul. Fabryczna, Przędzalniana, Piłsudskiego , Łódź

Park Źródliska II

Park Źródliska to najstarszy łódzki park. W XIX w. w sąsiedztwie 300-letnich drzew fabrykanci budowali pałace. Podczas I wojny światowej do parkowych szklarni trafiły egzotyczne rośliny z oranżerii dygnitarzy i bogaczy uciekających z miasta. To one dały początek wspaniałej palmiarni, znajdującej się na terenie parku.

Park jest podzielony na dwa "źródliska". Wkrótce po założeniu Ogrodu Spacerowego, część terenu sprzedano największemu łódzkiemu fabrykantowi oraz najpotężniejszemu przemysłowcowi Polski - Karolowi Scheiblerowi.
W części prywatnej (dziś Źródliska II) pachniały róże, w donicach zakwitały drzewa pomarańczowe, w trawie kryły się porcelanowe zwierzęta. Była też sztuczna grota i fontanna. Dzisiaj w tej części parku podziwiać można najstarsze łódzkie platany i dąb, którego pień ma w obwodzie ponad 4 m. i jest pomnikiem przyrody. Rośnie tu także jedyna w mieście topola kalifornijska.

ul. Targowa, Fabryczna, pl. Zwycięstwa , Łódź

Willa Edwarda Herbsta

Edward Herbst (1844-1921) został mężem Matyldy Scheibler w maju 1875 roku. Był świetnie zapowiadającym się dyrektorem największych łódzkich zakładów włókienniczych, ona - córką twórcy ich potęgi. W tym samym roku powstała willa na Księżym Młynie, najpewniej dzieło architekta Hilarego Majewskiego. Zbudowana w duchu neorenesansu włoskiego siedziba stanowiła element wielkiego założenia przestrzennego, w którego skład wchodziły: ogromny kompleks fabryczny, osiedle robotnicze i właśnie wspomniana rezydencja.

Jednocześnie jednak neorenesansowa willa, ulokowana nad brzegiem ważnej, dziś trochę zapomnianej łódzkiej rzeki Jasieni, różniła się znacznie od pozostałych części Księżego Młyna. Stanowiła zamknięty organizm, zwrócony swym wewnętrznym życiem bardziej w stronę ogrodu umieszczonego nad stawem na rzece niż w kierunku ceglanych przędzalni.

Willa pozostaje jednym z najciekawszych i najliczniej odwiedzanych zabytków niegdysiejszej przemysłowej metropolii. Jest też pozytywnym symbolem nowego poj­mowania dziedzictwa kulturowego Łodzi.

W latach 2011-2014 w pałacowych wnętrzach zostały przeprowadzone prace konserwatorskie. Wyniki badań odkrywkowych oraz nowe źródła ikonograficzne umożliwiły nadanie wnętrzom odmiennego kształtu. Pałacowe salony zyskały wystrój bliższy oryginałowi z czasów, gdy mieszkała tu rodzina Herbstów. Dzięki pozyskanym fotografiom było możliwe odtworzenie wielu detali i elementów wyposażenia, które przydały salonom indywidualnego charakteru. Wnętrza zostały wyposażone w meble, obrazy i dzieła sztuki dekoracyjnej z XIX i początku XX wieku. 

Obecnie w pałacowych wnętrzach znajduje się muzeum, w którym można oglądać zarówno wnętrza pałacu jak i wystawy organizowane czasowo.

ul. Przędzalniana 72, 90-338 Łódź
palac-herbsta.org.pl

Willa Oskara Kona

Willa została wybudowana w 1895 r., dla przedsiębiorcy budowlanego Jana Stecka. Jej projekt sporządził Franciszek Chełmiński. Według pierwotnego założenia willa nawiązywała stylem do renesansu. Późniejszy jej użytkownik, właściciel Widzewskiej Manufaktury - Oskar Kon, zmienił jej formę. Z bogatego, eklektycznego wystroju wnętrz do czasów obecnych dotrwało niewiele elementów.

Obecnie w willi znajduje się siedziba Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej, którą ukończyło wielu wybitnych reżyserów, operatorów i aktorów, jak np.: Andrzej Wajda, Krzysztof Kieślowski, Krzysztof Zanussi, czy Roman Polański.

ul. Targowa 61, 90-323 Łódź
www.filmschool.lodz.pl

Łódź rosyjska

Cerkiew św. Aleksandra Newskiego

Cerkiew katedralna jest najstarszą i najładniejszą łódzką świątynią prawosławną. Znajduje się w pobliżu dworca Fabrycznego. Cerkiew p. w. Św. Aleksandra Newskiego powstała w 1884 roku wg projektu Hilarego Majewskiego, który nadał świątyni neobizantyński charakter, uwidoczniony w kopułach i detalach wystroju. Bogate wnętrze posiada piękny ikonostas oraz stare ikony i metalowe sztandary procesyjne.

Jeżeli wieczorem traficie na nabożeństwo, to cudowny śpiew chóru, woń kadzideł i starosłowiańskie słowa modlitw przeniosą wasze myśli do odległych, wschodnich rejonów Europy.

ul. Kilińskiego 54, 90-118 Łódź
cerkiewlodz.pl

Cerkiew św. Olgi

Zbudowana ok. 1900 r. w stylu neobizantyjskim zwieńczona cebulastym hełmem. Przy cerkwi działał prawosławny dom dla sierot. Z cerkwią sąsiaduje budynek siedziby zwierzchnika prawosławnej diecezji łódzko-poznańskiej.

 Zwiedzanie Cerkwi Św. Aleksandra Newskiego lub Cerkwi Św. Olgi:

  • Grupy zorganizowane po wcześniejszej rezerwacji telefonicznej lub osobistej w kancelarii. (50 zł grupa )
  • Osoby indywidualne tylko przed i w czasie nabożeństw.

ul. Piramowicza 12, 90-254 Łódź
cerkiewlodz.pl/pages/3

Cmentarz Stary

Cmentarz przy ulicy Ogrodowej powstał w latach 1855-1858. Ponieważ Łódź była wtedy już miastem wielu religii, wyznaczono odrębne części dla katolików, protestantów i prawosławnych.

Są tu pochowani wielcy fabrykanci, naukowcy i artyści, bohaterowie narodowi i księża, spoczęły na nim kolejne pokolenia twórców wielkości miasta. Grobowce tych najmożniejszych wyróżniają się rozmiarem i kosztownym wykonaniem, ale nie brakuje także form mniejszych, przyozdobionych cennymi rzeźbami.

Cały cmentarz jest dziś obiektem zabytkowym, a najwartościowsze grobowce są poddane pracom renowacyjnym.

W części katolickiej wyróżnia się kopułowa kaplica - mauzoleum rodziny Heinzlów, w pobliżu czerwony grobowiec kryje bohaterskich powstańców styczniowych, oryginalne pomniki zdobią także mogiły żołnierzy poległych w 1920 r., wśród zasłużonych dla miasta osób odnajdziemy prezydentów - Andrzeja Rosickiego i Mariana Cynarskiego, znanych aktorów - Józefa Texla i Feliksa Parnella, rzeźbiarzy - Elwirę i Jerzego Mazurczyków oraz Władysława Wołosewicza, malarzy - Władysława Strzemińskiego i Adama Rychtarskiego, itp.

W części ewangelickiej spoczywają znani, wielcy przemysłowcy: Biedermanowie, Grohmanowie, Geyerowie, Kindermannowie, Scheiblerowie i in. Największy grobowiec wzniosła oczywiście rodzina Scheiblerów, przypomina on niewielki neogotycki kościół i nie ma równych sobie w Polsce.

W części prawosławnej cmentarza wyróżnia się neobizantyjska kaplica Gojżewskich oraz grób porucznika Wiktora Michajłowicza Kaniszczewa.

ul. Ogrodowa 39/43, 91-071 Łódź
pl-pl.facebook.com/StaryCmentarzLodz/

Dawna cerkiew św. Aleksego (obecnie Kościół Garnizonowy pw. św. Jerzego)

ul. Jerzego 9, 91-072 Łódź

Park im. St. Moniuszki (dawniej Kolejowy)

Powstał w 1874 roku wg projektu budowniczego miejskiego Majewskiego jako drugi (po parku Źródliska), a pierwszy w śródmieściu Łodzi park publiczny. Jako początkowo niezbyt udany obiekt był kilkakrotnie przebudowywany (m.in. przez Rogowicza w 1931 r.). Swoją ostateczną postać - prawie nie zmienioną do dzisiaj - uzyskał w 1934 r. Nazywany był parkiem Kolejowym albo Aleksandrowskim. Dopiero w latach sześćdziesiątych otrzymał imię St. Moniuszki, wtedy też ustawiono w parku pomnik, popiersie kompozytora.
Jeden pomnik przyrody: buk pospolity. W latach 1994-1995 park został częściowo ogrodzony niskim murkiem.

Powierzchnia: 1,8 ha.

ul. Kilińskiego, Składowa, POW, Narutowicza , Łódź

Łódź polska

Bazylika Archikatedralna pw. św. Stanisława Kostki

Wyniosła świątynia stojąca w obrębie dawnego Rynku Fabrycznego, obecnie placu Jana Pawła II, to najważniejszy ośrodek życia religijnego łódzkich katolików. Zbudowany w stylu katedralnego gotyku kościół jest największą budowlą sakralną miasta, a strzelista, sięgająca 100 m, wieża dzwonna stanowi najwyższą dominantę ulicy. Budowla powstała w latach 1901-1912 i była dziełem kilku architektów. Konkursowy projekt berlińczyka Emila Zillmanna z 1898 r. był modyfikowany i poprawiany przez Jana Dziekońskiego, Sławomira Odrzywolskiego i Kazimierza Sokołowskiego, ale też pochodzącego z Wiednia Siegfrieda Sterna. Zwieńczenie wieży, zaprojektowane przez Józefa Kaban-Korskiego, ukończono w 1927 r.

Neogotycka archikatedra (od 1992 r.) - pierwotnie katedra powstałej w 1921 r. diecezji łódzkiej - wyróżnia się świetnymi proporcjami i dobrej klasy detalem kamieniarskim. W formie architektonicznej świątyni dostrzega się inspiracje wielkimi katedrami Francji i Niemiec. Jako materiał wykończeniowy elewacji użyta została nietypowa i bardzo charakterystyczna żółta cegła klinkierowa, której jasna barwa czyni wielką budowlę bardziej lekką. Wnętrze przechowuje szereg wartościowych dzieł sztuki sakralnej z początków stulecia, stanowiących często fundacje mieszkańców miasta, w tym fabrykantów i cechów rzemieślniczych.

Przy placu znajduje się siedziba Kurii Biskupiej z 1924 r. i seminarium duchowne. Wybiegająca w kierunku wschodnim ulica bpa W. Tymienieckiego prowadzi na Księży Młyn - w stronę fabryki Karola Scheiblera i związanego z nią osiedla robotniczego. To najwspanialszy, obok dawnych zakładów I. K. Poznańskiego, zabytek przemysłowej Łodzi.

Źródło: "Kolorowe miasto"

ul. Piotrkowska 265, 90-457 Łódź
www.katedra.lodz.pl

Cmentarz Stary

Cmentarz przy ulicy Ogrodowej powstał w latach 1855-1858. Ponieważ Łódź była wtedy już miastem wielu religii, wyznaczono odrębne części dla katolików, protestantów i prawosławnych.

Są tu pochowani wielcy fabrykanci, naukowcy i artyści, bohaterowie narodowi i księża, spoczęły na nim kolejne pokolenia twórców wielkości miasta. Grobowce tych najmożniejszych wyróżniają się rozmiarem i kosztownym wykonaniem, ale nie brakuje także form mniejszych, przyozdobionych cennymi rzeźbami.

Cały cmentarz jest dziś obiektem zabytkowym, a najwartościowsze grobowce są poddane pracom renowacyjnym.

W części katolickiej wyróżnia się kopułowa kaplica - mauzoleum rodziny Heinzlów, w pobliżu czerwony grobowiec kryje bohaterskich powstańców styczniowych, oryginalne pomniki zdobią także mogiły żołnierzy poległych w 1920 r., wśród zasłużonych dla miasta osób odnajdziemy prezydentów - Andrzeja Rosickiego i Mariana Cynarskiego, znanych aktorów - Józefa Texla i Feliksa Parnella, rzeźbiarzy - Elwirę i Jerzego Mazurczyków oraz Władysława Wołosewicza, malarzy - Władysława Strzemińskiego i Adama Rychtarskiego, itp.

W części ewangelickiej spoczywają znani, wielcy przemysłowcy: Biedermanowie, Grohmanowie, Geyerowie, Kindermannowie, Scheiblerowie i in. Największy grobowiec wzniosła oczywiście rodzina Scheiblerów, przypomina on niewielki neogotycki kościół i nie ma równych sobie w Polsce.

W części prawosławnej cmentarza wyróżnia się neobizantyjska kaplica Gojżewskich oraz grób porucznika Wiktora Michajłowicza Kaniszczewa.

ul. Ogrodowa 39/43, 91-071 Łódź
pl-pl.facebook.com/StaryCmentarzLodz/

Grób Nieznanego Żołnierza

Uroczyste odsłonięcie i poświęcenie symbolicznego grobu zaplanowano na niedzielę 22 marca 1925 r. O godzinie 11.00, przy ołtarzu ustawionym na stopniach, obok prawego bocznego wejścia do Katedry rozpoczęto nabożeństwo celebrowane przez biskupa Tymienieckiego. Uczestniczyli w nim przedstawiciele władz państwowych, wojewódzkich i samorządowych oraz licznie przybyli reprezentanci związków zawodowych, straży, policji i wojska. Największe zaciekawienie budził Minister Spraw Wojskowych - gen. dyw. Władysław Sikorski, dowódca armii w decydującej bitwie z bolszewikami nad Wkrą, w latach 1921 - 22 szef Sztabu Generalnego, a w latach 1922 - 23 premier RP.

Po mszy, dostojni goście w asyście kapłanów zajęli miejsca wokół pomnika, ks.biskup W.Tymieniecki w pięknym, przepojonym patriotyzmem przemówieniu podkreślił znaczenie żołnierskiego wysiłku, wyraził nadzieję, że płyta ufundowana przez Radę Miejską będzie miejscem pielgrzymek matek, które poświęciły swych synów na ołtarzu wolności Ojczyzny.
Podobne, podniosłe słowa wygłosił gen.Sikorski podczas odsłonięcia pomnika. Uroczystość zakończyła się defiladą wojska, policji i straży. Od tego dnia, aż do wybuchu wojny płyta Nieznanego Żołnierza była tłem dla wszystkich najważniejszych uroczystości patriotycznych i państwowych, a mieszkańcy miasta dokładali wszelkich starań aby miejsce to należycie zagospodarować i uczcić.

W listopadzie 1939 r. okupanci zniszczyli wszystkie łódzkie pomniki, a płyta Nieznanego Żołnierza podzieliła ich los. Po zakończeniu wojny postanowiono odbudować pomnik i od 1 listopada 1946 r. stopniowo przywracano jego postać zbliżoną do przedwojennego projektu. Zmieniono jednak położenie płyt na prostopadłe do ulicy, a znicz z wiecznym ogniem stanął w narożniku węższego boku, napis na płycie także jest inny. Mimo tych zmian traktujemy pomnik z ogromnym sentymentem, jak nasi dziadkowie i rodzice.

ul. Piotrkowska 265, Łódź

Kościół pw. św. Józefa Oblubieńca NMP

Drewniany kościółek zbudowany w latach 1765-1768 przez długie lata był jedyną świątynią rolniczej Łodzi i siedzibą jedynej łódzkiej parafii p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Powstał z inicjatywy ówczesnego biskupa diecezji kujawskiej Antoniego Ostrowskiego. Łódź wchodziła wówczas w skład dóbr będących własnością tej kapituły. Kościółek stał pierwotnie na Placu Kościelnym i miał wezwanie Wniebowzięcia NMP. Gwałtowny rozwój Łodzi spowodował nagły wzrost ludności, na której potrzeby trzeba było wznieść wiele większą i bardziej okazałą siedzibę parafii. W 1888 r. kościółek przeniesiony został na ulicę Ogrodową na teren dawnego cmentarza, gdzie pełnił funkcję kaplicy, a na jego miejscu zbudowano nową, dużą, murowaną świątynię godną wielkoprzemysłowego miasta. Kościółek pod nowym wezwaniem św. Józefa do 29 grudnia 1909 r. był kościołem filialnym. Tego dnia bowiem arcybiskup Wincenty Chościak-Popiel erygował nową parafię p.w. św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Marii Panny. Przenosząc kościółek na nowe miejsce zadbano o wymianę pokrycia dachu, poszerzono jego korpus i posadowiono bryłę na podmurówce. W latach 1910-1914 przebudowano prezbiterium, dobudowano zakrystię i boczne kaplice świątyni. Wnętrze zaś otynkowano. Budynek z zewnątrz oszalowany, nakryty jest dwuspadowym dachem, nad którym góruje niewielka sygnaturka. Kościół jest jednym z najstarszych zabytków dzisiejszej Łodzi.

ul. Ogrodowa 22, 91-062 Łódź

Pomnik Ignacego Skorupki

W dziesiątą rocznicę "cudu na Wisłą" władze Łodzi wystawiły bohaterskiemu księdzu Ignacemu Skorupce pierwszy w Polsce pomnik. Na czele komitetu organizacyjnego stanął bp W. Tymieniecki, prace plastyczne zlecono prof. Franciszkowi Sługockiemu, a liternictwo i kompozycję całości W. Konopce. 15 sierpnia 1930 r. po uroczystym nabożeństwie odsłonięto i poświęcono monument. Stanął on na placu przed katedrą, w jego południowym narożniku, frontem do pobliskiej ul. Piotrkowskiej. W drugim narożniku istniał wcześniej odsłonięty Grób - Pomnik Nieznanego Żołnierza. Przylegającą doń ulicę przemianowano z Placowej na Ks. I. Skorupki. W ten sposób zamknięto kompozycyjnie obudowę plastyczną placu, który stał się miejscem najważniejszych uroczystości i manifestacji religijno - patriotycznych. W listopadzie 1939 r. hitlerowcy zniszczyli pomnik, ale jego elementy plastyczne przetrwały w zakamarkach budynków diecezjalnych. Po 1945 r. władze nie dopuszczały do jego odbudowy, stanął powtórnie dopiero w 1989 r. , głosząc po raz drugi zwycięstwo nad znienawidzoną i obcą nam ideologią.

Jego kształt jest prosty; wysoki, czteroboczny cokół wyrasta z trzech granitowych stopni. Na froncie wyryto napis: "KSIĘDZU IGNACEMU SKORUPCE / POLEGŁEMU / NA POLU CHWAŁY / POD RADZYMINEM /14 SIERPNIA 1920 R/ ŁODZIANIE" Łódź - dnia 15 sierpnia 1930 r.
Powyżej płaskorzeźba "Modlitwa przed bitwą", na bokach dalsze płaskorzeźby: "Bitwa", "Zniesienie zwłok kapelana z pola walki" i "MB Królowa Polski". Cokół został zwieńczony rzeźbą Jezusa niosącego krzyż na Golgotę, jest to kopia znanego dzieła Andrzeja Pruszyńskiego. Wszystkie oryginalne odlewy wykonano w warsztatach Szkoły Rzemiosł w Pabianicach.

Autor: Ryszard Bonisławski

ul. Piotrkowska 265, 90-457 Łódź

Pomnik Tadeusza Kościuszki

Charakterystycznym elementem placu Wolności i zarazem  jego dominantą jest pomnik naczelnika Tadeusza Kościuszki, wzniesiony według projektu Mieczysława Lubelskiego w 1930 roku. 11 listopada 1939 roku hitlerowcy zniszczyli monument, ustawiając w tym miejscu herb Litzmannstadt (nazwa Łodzi w czasie II wojny światowej). Pomnik odbudowano według pierwotnego wzoru w 1960 roku.

Plac Wolności

Kalendarz
Kontakt
EXPO 2022