O nas

Palmiarnia Ogrodu Botanicznego w Łodzi to miejsce, gdzie znajduje się jedna z najciekawszych i najstarszych kolekcji roślin egzotycznych. To doskonałe miejsce na wypoczynek wśród zieleni zarówno dla dzieci jak i dorosłych.

Dorośli nacieszyć mogą się widokiem niespotykanych roślin, a dla najmłodszych cudowną atrakcją są zwierzęta, wygrzewające się w słońcu żółwie, czy barwne karpie koi. Wychodząc z Palmiarni możemy zwiedzić też najstarszy, zabytkowy park w Łodzi.

Historia Palmiarni

Historia kolekcji roślin egzotycznych Palmiarni Ogrodu Botanicznego w Łodzi jest znacznie starsza od historii samego obiektu. Najstarsze rośliny znajdujące się w kolekcji, trafiły do Łodzi najprawdopodobniej już w drugiej połowie XIX w. Były one ozdobą oranżerii carskich urzędników oraz łódzkich fabrykantów, którzy zgodnie z ówczesną modą prześcigali się w ich kolekcjonowaniu. O bogactwie inwentarza tych oranżerii świadczyć może fotografia Karola Łuby z 1892 r., wykonana podczas Ogólnopolskiej Wystawy Ogrodniczej zorganizowanej w Łodzi w Parku Źródliska I. Przedstawia ona wnętrze pawilonu Anny Scheiblerowej i Edwarda Herbsta, w którym gospodarze prezentowali najciekawsze okazy z własnych kolekcji roślin egzotycznych. Edward Herbst zaprezentował m.in. wspaniałą kolekcję storczyków, Anna Scheiblerowa zaś rośliny tropikalne i ogromny zbiór ich owoców, za który otrzymała złoty medal, nieprzewidziany wcześniej w puli nagród.

Miasto pierwsze rośliny egzotyczne przejęło w momencie wybuchu I wojny światowej. W 1914 r. carscy urzędnicy uciekając przed armią niemiecką oddawali na przechowanie do szklarni miejskich swoje najcenniejsze okazy, licząc na rychły powrót do Łodzi. Wśród nich znalazły się m.in. okazałe palmy, które po zakończeniu wojny, nieodebrane przez by-łych właścicieli, przejął Zarząd Miasta Łodzi. Rośliny te początkowo przechowywane były w szklarniach znajdujących się w Parku im. St. Staszica. Mieściły się tam bez trudu, gdyż miały one wówczas około 2 m wysokości, a ich wiek szacowano na 30-50 lat. W 1925 r. Wydział Plantacji Miejskich przeniósł stale powiększającą się kolekcję roślin do budynku byłej stołówki dla bezrobotnych, który wybudowano w 1914 r. w Parku Źródliska I w celach wojskowych. W kolejnych latach, ze względu na dotkliwy kryzys gospodarczy, zubożali łódzcy fabrykanci likwidowali własne oranżerie i przekazywali swoje zbiory botaniczne do szklarni miejskich. Skutkiem tego kolekcja roślin tropikalnych Zarządu Miasta stale się powiększała. Pomimo trudnych warunków jakie panowały w nieprzystosowanym do uprawy roślin budynku w Parku Źródliska I, kolekcja roślin egzotycznych przetrwała tam okres II wojny światowej i dzięki uporowi i poświęceniu łódzkich ogrodników nie została zlikwidowana przez okupanta.

W latach powojennych rośliny osiągnęły taką wysokość, że chcąc uratować kolekcję konieczne było podjęcie decyzji o podwyższeniu budynku byłej stołówki dla bezrobotnych. Inicjatorami przebudowy byli pracownicy zieleni miejskiej – inż. Zofia Kotnowska i inż. Feliks Góźdź. Dzięki nim w 1955 r. władze miejskie podjęły decyzję o dostosowaniu budynku do wymagań wegetacyjnych roślin oraz potrzeb ekspozycyjnych całej kolekcji. Po zakończeniu prac budowlanych i zagłębieniu w grunt donic z najwyższymi roślinami, 1 września 1956 r. po raz pierwszy kolekcja udostępniona została zwiedzającym. Wzbudziła ona ogromne zainteresowanie wśród Łodzian i stała się jedną z największych atrakcji miasta. W ówczesnym czasie Palmiarnia składała się z dwóch przeszklonych budynków, w których prezentowano około 300 gatunków roślin wilgotnych tropików i suchych obszarów subtropikalnych. Jej powierzchnia wystawowa wynosiła 500 m2, zaplecze socjalne zaś wraz z kwarantanną i szklarniami uprawowymi zajmowało 217 m2. W 1959 r. Palmiarnię włączono do Ogrodu Botanicznego, co zapewniało lepszą opiekę merytoryczną nad kolekcją i możliwość jej dalszego rozwoju.

Kolejna przebudowa Palmiarni miała miejsce w 1970 r., kiedy to ponownie podwyższono budynki oraz przeszklono ich górną kondygnację.

Z uwagi na brak miejsca niezbędnego do dalszej rozbudowy Palmiarni na terenie zabytkowego Parku Źródliska I, docelowo cała kolekcja miała zostać przeniesiona na teren Ogrodu. W 1975 r. powstał nawet projekt nowoczesnej Palmiarni w kształcie wielkich szklanych kul, która miała być zlokalizowana na jego terenie (prace koncepcyjne nad projektem trwały już od pierwszej połowy lat sześćdziesiątych). Niestety, ze względu na brak środków finansowych, projekt ten nie został zrealizowany.

W latach dziewięćdziesiątych katastrofalny stan techniczny budynku Palmiarni oraz nie mieszczące się już w nim palmy, wymusiły na władzach miasta podjęcie kolejnej decyzji dotyczącej dalszych losów kolekcji. Początkowo zastanawiano się nad budową nowej Palmiarni na terenie Ogrodu Botanicznego według zmodyfikowanego projektu z lat siedemdziesiątych. Jednak w trosce o palmy będące żywymi świadkami historii naszego miasta, których korzenie na stałe wrosły w podłoże, 14 czerwca 1995 r. Rada Miejska Łodzi podjęła decyzję o modernizacji Palmiarni. Pozostawiono ją w Parku Źródliska I, gdyż przesadzenie wiekowych palm na nowe miejsce nie dawało gwarancji na ich przeżycie.

Prace związane z przebudową Palmiarni rozpoczęto w sierpniu 1999 r. Była to bardzo skomplikowana technologicznie i kosztowna inwestycja, gdyż ze względu na palmy wrośnięte w podłoże stary budynek przed jego rozbiórką musiał być najpierw obudowany nową fasadą Palmiarni. Dodatkowym utrudnieniem był fakt, iż wszelkie prace budowlane prowadzono na terenie zabytkowego parku, między kilkusetletnimi dębami – pomnikami przyrody, które nie mogły zostać uszkodzone.

Modernizację Palmiarni zakończono w 2003 r. i udostępniono ją zwiedzającym 12 września tegoż roku. W chwili obecnej powierzchnia ekspozycyjna Palmiarni wynosi 1100 m2 i składa się z trzech pawilonów wystawowych, przeznaczonych dla roślin o odmiennych wymaganiach klimatycznych.

W zmodernizowanej Palmiarni zastosowano wiele nowatorskich rozwiązań technologicznych, zapewniających odpowiednie warunki klimatyczne dla roślin oraz podnoszących estetykę obiektu. Najciekawszym rozwiązaniem jest sposób ogrzewania Palmiarni, w której próżno szukać grzejników lub nawiewów ciepłego powietrza. Ich rolę spełnia tzw. zintegrowana fasada grzewcza, czyli elewacja Palmiarni składająca się z tafli zespolonych szyb połączonych ze sobą aluminiowymi szprosami, w których znajduje się instalacja grzewcza. Tak więc to ściany emitują ciepło podgrzewając powietrze we wnętrzu Palmiarni do określonej temperatury.

Oprócz oryginalnego ogrzewania, zastosowano również system automatycznego sterowania klimatem we wszystkich pawilonach Palmiarni – zgodnie z wymogami roślin w nich uprawianych. System ten na bieżąco monitoruje parametry klimatyczne pawilonów ekspozycyjnych i według potrzeb automatycznie załącza odpowiednie systemy cieniując pawilony, wietrząc je lub podnosząc wilgotność powietrza za pomocą zamgławiania.

Kolekcje

Kolekcja roślin szklarniowych Ogrodu Botanicznego liczy ponad 9200 okazów, należących do blisko 2170 taksonów ze 132 rodzin botanicznych. Najliczniej reprezentowane są: storczykowate Orchidaceae (370 taksonów), kaktusowate Cactaceae (290 taksonów), obrazkowate Araceae, begoniowate Begoniaceae, gruboszowate Crassulaceae, wilczomleczowate Euphorbiaceae, pieprzowate Piperaceae, marantowate Marantaceae, palmowate Arecaceae oraz paprotniki z rodzin Adiantaceae, Aspleniaceae, Polypodiaceae i Pteridaceae. Część roślin egzotycznych uprawiana jest w szklarniach na terenie Ogrodu. Większość kolekcji jest na stałe eksponowana w Palmiarni, znajdującej się w Parku Źródliska I, przy al. J. Piłsudskiego 61. W Palmiarni posadzonych jest  ponad 4300 sztuk roślin, z czego objętych ochroną Cites jest ponad 540 taksonów.

W latach 1999-2003 Palmiarnia została przebudowana i obecnie zajmuje powierzchnię 1100 m2. Składa się z trzech odrębnych pawilonów przeznaczonych dla roślin o odmiennych wymaganiach klimatycznych. Są to:

Pawilon roślinności twardolistnej, występującej głównie w krajach śródziemnomorskich, w południowo-zachodnich rejonach Ameryki Północnej, na południu Afryki i w południowo-zachodniej Australii. Prezentowane są tu m.in. takie rodzaje, jak: daktylowiec Phoenix sp., karłatka Chamaerops sp., oleander Oleander sp., wawrzyn Laurus sp., oliwka Olea sp., szarańczyn Ceratonia sp., rozmaryn Rosmarinus sp., mirt Myrtus sp., eukaliptus Eucalyptus sp., araukaria Araucaria sp., drzewka kawowe Coffea sp. i cytrusowe Citrus sp.

Pawilon roślinności strefy równikowej i podrównikowej, bardzo bogatej pod względem florystycznym. Zgromadzono tu takie grupy roślin jak: storczyki z rodzajów falenopsis Phalaenopsis sp.,katleja Cattleya sp., dendrobium Dendrobium sp. i oncidium Oncidium sp.,bromelie z rodzajów oplątwa Tillandsia sp., neoregelia Neoregelia sp. ifrizea Vriesea sp.,ananasy Ananas sp., fikusy Ficus sp., begonie Begonia sp., palmy, sagowce z rodzin Zamiaceae i Cycadaceae, a także paprocie drzewiaste, np. Alsophila australis.

Pawilon roślinności pustyń i półpustyń, obejmujących Saharę, część Półwyspu Arabskiego, Wyżynę Irańską, część Afryki Południowej, centralną część Australii, południowo-zachodnie rejony Ameryki Północnej oraz zachodnie wybrzeże Ameryki Południowej. W tym pawilonie eksponowana jest kolekcja kaktusów, m.in. z rodzajów Cereus sp., Mammillaria sp., Ferocactus sp., Echinocactus sp. oraz innych sukulentów, np.: wilczomleczy Euphorbia sp.,agaw Agave sp.,aloesów Aloe sp. igruboszy Crassula sp.

Do najstarszych i najcenniejszych roślin szklarniowych należą palmy, reprezentowane przez prawie 40 gatunków. Niektóre z nich to ponad 140-letnie okazy o wysokości około 18 m, np.: areka Areca sp., howea (kencja) Howea sp. i daktylowiec. Są one świadkami historii Łodzi, ponieważ początkowo rosły w oranżeriach łódzkich fabrykantów i carskich urzędników, a do szklarni miejskich trafiły na przechowanie w chwili wybuchu I wojny światowej. Miały wówczas wysokość 2-3 m, a ich wiek określano na 30-50 lat. Nieodebrane rośliny stały się zalążkiem kolekcji roślin egzotycznych dzisiejszej Palmiarni. Wyjątkowo interesującym elementem kolekcji są sagowce. Jest to grupa wolnorosnących, długowiecznych roślin dwupiennych. Sagowce pojawiły się na Ziemi ponad 200 milionów lat temu, pod koniec ery paleozoicznej. Spośród około 250 gatunków obecnie występujących na świecie, w Palmiarni rośnie 9 gatunków z rodzajów: cykas Cycas sp., zagłowień Encephalartos sp., zamia Zamia sp., stangeria Stangeria sp., ceratozamia Ceratozamia sp. i makrozamia Macrozamia sp. Wszystkie współcześnie spotykane gatunki sagowców są bardzo rzadkie, narażone na wyginięcie i dlatego obejmuje się je różnymi formami ochrony.

Bardzo różnorodną grupę roślin egzotycznych stanowią storczyki, których kwiaty zachwycają wspaniałymi barwami i wymyślnymi kształtami. Są one również dobrym przykładem występowania u roślin zjawiska mimikry, czyli przybierania różnych kształtów i barw naśladowczych. W Palmiarni storczyki prezentowane są razem z innymi epifitami na pniach. Taka aranżacja daje wyobrażenie ich wzrostu w miejscach naturalnego występowania.

W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie roślinami mięsożernymi. Zjawisko mięsożerności wynika z potrzeby pozyskania azotu niezbędnego roślinie do budowy tkanek. Rośliny te przytwierdzone są zazwyczaj korzeniami do podłoża. W toku ewolucji wykształciły z liści różnorodne pułapki, w które wpadają głównie owady. W kolekcji Palmiarni znajduje się obecnie kilkanaście gatunków z rodzajów: dzbanecznik Nepenthes sp., kapturnica Sarracenia sp., tłustosz Pinguicula sp., muchołówka Dionaea sp., rosiczka Drosera sp. i brokchinia Brocchinia sp.

Ogródek dydaktyczny

Współczesny Ogródek Dydaktyczny założony został w latach 1926-1929 w Parku Źródliska I na powierzchni 1 ha, jako Szkolny Ogród Dydaktyczny. Przez kolejne lata zmieniał użytkowników oraz nazwę, a w 2005 r. stał się częścią Ogrodu Botanicznego. Po przeprowadzeniu prac renowacyjnych został udostępniony zwiedzającym 15 września 2006 r. Ogródek Dydaktyczny zajmuje obecnie 0,74 ha powierzchni i od północy graniczy z pawilonami Palmiarni. Zgromadzono tu kolekcję około 670 taksonów, w tym 450 drzew i krzewów.

Nad Ogródkiem dominują potężne sylwetki kilkusetletnich, pomnikowych dębów szypułkowych Quercus robur. Niektóre z nich są malowniczo oplecione bluszczem pospolitym Hedera helix, inne sumakiem pnącym Rhus radicans. Dęby i towarzyszące im okazałe graby Carpinus betulus świadczą o leśnym rodowodzie obecnego Ogródka. Ze względu na łagodny mikroklimat tego miejsca, spotkać tu można wyjątkowe, jak na Polskę Środkową, drzewa i krzewy. Zwiedzający mogą podziwiać około 8-metrowy okaz mamutowca olbrzymiego Sequoiadendron giganteum, kuningamię chińską Cunninghamia lanceolata o sztywnych i ostrych igłach oraz żywotnikowca japońskiego Thujopsis dolabrata z łuskowatymi igłami. Na szczególną uwagę zasługują dwa duże miłorzęby Ginkgo biloba o charakterystycznych wachlarzowatych liściach. Na żeńskim okazie drzewa corocznie jesienią zobaczyć można nasiona w żółtych osnówkach przypominające kuliste śliwki. Nasiona są jadalne (w Chinach uważane za przysmak), ale osnówka ma niestety przykry zapach zjełczałego masła. Z egzotycznych drzew liściastych uwagę zwraca także dawidia chińska Davidia involucrata var. vilmoriniana, której białe podkwiatki przypominają powiewającą na wietrze chusteczkę. Trudno przejść obojętnie obok tulipanowca o oryginalnych, trójklapowych liściach i niespotykanych zielono-żółto-pomarańczowych kwiatach w kształcie tulipana. Rosną tu również inne rzadko spotykane drzewa, np.: grusza wierzbolistna Pyrus salicifolia, glediczja trójcierniowa Gleditsia triacanthos ‘Sunburst’ i ambrowiec amerykański Liquidambar styraciflua.

Najbardziej kolorową porą roku w Ogródku jest wiosna, kiedy to wszystkie rośliny wręcz kipią kwiatami. Wczesną wiosną różowa barwa kwiatów wawrzynka wilczełyko Daphne mezereum odcina się na tle szarej, nierozbudzonej jeszcze przyrody. Kwitnące magnolie Magnolia sp. i wiśnie ozdobne Prunus sp. przenoszą nas w wyobraźni do krajów Dalekiego Wschodu. Na początku kwietnia, w kilkudniowych odstępach, zakwitają magnolia japońska Magnolia kobus o śnieżnobiałych kwiatach, a następnie magnolia Soulange’a M. ×soulangiana o kwiatach różowych. Najpóźniejsza odmiana magnolii purpurowej M. liliflora ‘Nigra’ utrzymuje swoje fioletowe kwiaty aż do pełnego lata. O tej porze roku przyciągają wzrok kwitnące wiśnie piłkowane Prunus serrulata w odmianach ‘Amanogawa’, ‘Kanzan’ i ‘Umbraculifera’. Posadzone w kilku skupinach krzewy z rodzaju Rhododendron sp. (różaneczniki i azalie w 84. odmianach) cieszą oczy różnorodną barwą kwiatów pojawiających się nieprzerwanie od kwietnia do czerwca. Wiosna to pora obfitego kwitnienia wielu roślin zielnych. W małym alpinarium barwne plamy tworzą kwiaty niskich bylin okrywających szczelnie półki i zagłębienia między kamieniami. Z roślin cebulowych najpiękniej prezentują się elegancka szachownica cesarska Fritillaria imperialis o ceglastych, zwisających kwiatach i rozproszone po trawniku lazurowe kwiaty cebulicy syberyjskiej Scilla sibirica. Miłym wiosennym akcentem są także kwitnące na biało drzewa owocowe – grusze Pyrus sp., jabłonie Malus sp. i śliwy Prunus sp. 

Ciekawą grupę roślin w Ogródku stanowią kaliny, których zgromadzono tu 17 gatunków i odmian. Osobliwością jest kalina laurolistna Viburnum tinus, która kwitnie nietypowo – od jesieni do wiosny. Kalina Burkwooda V. ×burkwoodii i kalina wonna V. fragrans zwracają natomiast uwagę zwiedzających przyjemnym, intensywnym zapachem wydzielanym przez niepozorne, białawe kwiaty. 

Mikroklimat Ogródka sprzyja roślinom wiecznie zielonym. Ciekawie prezentują się mahonie Mahonia sp., berberysy Berberis sp. i ostrokrzewy Ilex sp. Wśród ostrokrzewów kolczastych Ilex aquifolium uwagę zwracają odmiany ‘Golden van Tol’ i ‘Silver van Tol’ o dwubarwnych liściach oraz stara odmiana (z 1662 r.) ‘Ferox Argentea’ o oryginalnych liściach pokrytych na całej powierzchni kolcami. 

Duża różnorodność efektownych drzew, krzewów i bylin sprawia, że Ogródek jest atrakcyjny przez cały sezon. Rozstawione w ogrodzie ławeczki, malownicza fontanna i altana zapraszają zwiedzających do odpoczynku.

Kalendarz
Kontakt
EXPO 2022