Rok 2010 - nr 3

« powrót

Kronika Miasta Łodzi nr 3 (51)/2010


kronika_3_2010_duze (orginal)Trzydziesta rocznica powołania Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność" Ziemi Łódzkiej stała się tematem przewodnim trzeciego w 2010 roku numeru "Kroniki Miasta Łodzi". W Pierwszych kolumnach, we wstępnym artykule pt. Lato '80 historyk Rafał Chojnacki analizuje sytuację społeczną w naszym mieście, bezpośrednio przed rozpoczęciem "karnawału solidarności". Tekst uzmysławia w jaki sposób kształtowały się postulaty strajkujących od sierpnia 80 r. pracowników łódzkich przedsiębiorstw; od typowo związkowych, takich jak poprawa warunków zatrudnienia, wzrost płac, świadczenia socjalne, aż po polityczne. Chojnacki przypomina, że łódzki komitet założycielski Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego (później dopiero nazwanego mianem "Solidarność") zawiązał się już 1 września 1980 r. przy łódzkim MPK - zaledwie dzień po podpisaniu porozumień gdańskich. W osobistym tekście pt. Solidarność w "czerwonym mieście" Iwona Śledzińska-Katarsińska dzieli się swoimi wspomnieniami z okresu powstawania związku... okresu, w którym Łódź skrupulatnie wykorzystała swoją szansę na przełamanie stygmatyzującego stereotypu "czerwonego miasta". Opowiada o poznawaniu Solidarności i przypomina sylwetki jej najważniejszych lokalnych działaczy oraz mówi o pierwszym jej kole w środowisku dziennikarskim, w łódzkiej redakcji Głosu Robotniczego. W artykule Gustawa Romanowskiego pt. Fundamenty nadziei możemy przeczytać wyczerpującą relację na temat budowania struktur NSZZ w naszym mieście. Redaktor naczelny "Kroniki" odnotowuje najważniejsze wydarzenia w historii "S" Ziemi Łódzkiej m. in.: wybuch strajku w MPK - 25 sierpnia 1980 r., zawiązanie się komitetu założycielskiego przy MPK - 1 września 1980 r., powstanie Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ - 5 września 1980 r. w mieszkaniu Grzegorza Palki przy ul. Nawrot. Pisze również o tworzeniu niezależnej lokalnej prasy pod szyldem "S" oraz pierwszej siedzibie organizacji przy ul. Sienkiewicza 63. Gospodarczy kontekst postulatów Solidarności w swoim tekście pt. Negocjacje i niemoc porusza historyk Michał Raduszewski. Przypomina m. in. organizowane przez łódzkich działaczy "S" w grudniu 80 r. i lipcu 81 r. konferencje naukowe, mające na celu wypracowanie modeli koniecznej reformy gospodarczej Polski. Mateusz Sidor z kolei - w artykule pt. Solidarność przy krosnach - opowiada o strajkach w największej wówczas fabryce włókienniczej Łodzi ZPB im. J. Marchlewskiego. Publicysta powołując się na archiwalne dokumenty i relacje naocznych świadków odnosi się do bardzo trudnych warunków pracy i wyzysku robotników, szczególnie kobiet. Twierdzi, że były one zasadniczą przyczyną wrzenia strajkowego w zakładzie. Dział uzupełnia publikacja Haliny Gawlik pt. Przyjaciele z Gjøvik, traktująca o pomocy udzielanej Łodzi, przez to norweskie miasto akademickie, w latach 80., szczególnie w okresie stanu wojennego.

 

Wspomnienie trzydziestoletniej historii NSZZ "Solidarność" Ziemi Łódzkiej uzupełnia również tekst pt. Konglomerat wolności i "Solidarność" Marka Strąkowskiego, będący teoretycznym rozważaniem nad statutem idei wolności w kontekście społecznych, politycznych i kulturowych przemian wywołanych powstaniem w Polsce tego potężnego ruchu społecznego. A w dziale Relacje Marcin Kieruzel odnosi się do cyklu wydarzeń zorganizowanych w naszym mieście dla uczczenia 30 rocznicy powstania "S". Przytacza obszerne fragmenty rocznicowego przemówienia przewodniczącego Regionu Ziemi Łódzkiej "S" Waldemara Krenca oraz próbuje pokazać współczesną "Solidarność" na tle ruchu związkowego w Europie.

W dziale "Kultura" Przemysław Chodań relacjonuje jedną z najważniejszych łódzkich imprez artystycznych o międzynarodowym zasięgu Fokus Łódź Biennale, w bieżacym roku odbywające się pod hasłem Od Placu Wolności do Placu Niepodległości. Krytyk sztuki konstastuje: Wielu artystów zdecydowałao się na bezpośrednią ingerencję w miejską tkankę, zmieniając jej obszary w miejsca reflekcji nad kondycją nie tylko miasta, ale również całego społeczeństwa, jego bolączek i nadziei. W artykule pt. Nie tylko powidoki Gustaw Romanowski recenzuje przedpremierowy pokaz spektaklu teatru telewizji pt. Powidoki zrealizowany przez Adama i Macieja Wojtyszków, którzy - według redaktora: wiedzeni fascynacją nieprawdopodobnie dramatycznych losów małżeństwa Strzemińskich, postanowili stworzyć fabularny kondesat opowiadający o artystach, którym się w życiu nie powiodło. Ich [...] spektakl Powidoki - kontynuuje Romanowski - jest gesty od ludzi, dialogów i monologów, ale nie wyjaśnia rzeczy podstawowej. Nie mówi, kim byli naprawdę Strzemiński i Kobro, nie pokazuje choćby w skrócie ich artystycznych dokonań. W tekście Muzealna namiastka M. Magdalena Starzycka przedstawia Dział Widowisk Lalkowych Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Autorka uzmysławia czytelnikom, że ten mało znany dział muzeum z Placu Wolności jest dyspozytariuszem jedynej w Polsce kolekcji lalek teatralnych.

W dziale "Nauka", obok wspomnianego tekstu Marka Strąkowskiego, Ryszard Kleszcz przedstawia sylwetkę doktora Stanisława Czajkowskiego w tekście pt. Łódzki badacz Kartezjusza, a Barbara Michalska w publikacji Dolina warta renaturalizacji opisuje unikalne środowisko hydrologiczne rzeki Jasieniec.

W dziele "Historia" Józef Henryk Wiśniewski w tekście pt. Jak Łódź wkraczała w niepodległośc przypomina pierwsze dni naszego miasta w odradzającej się po ponad 120 latach zaborów Rzeczypospolitej. Przytacza fragment słynnej odezwy burmistrza Łodzi Leopolda Skulskiego, który po podpisaniu umowy kapitulacyjnej z garnizonem nimieckim, wezwał łodzian do pokojowego i humanitarnego odnoszenia się do niedawnych zaborców. Barwny artykuł przedstawiający sylwetki wojewodów łódzkich zamieścił prof. Przemysław Waingertner. Historyk w pierwszej cześci cyklu przypomina przypadającą właśnie 90. rocznicę powołania województwa, ze stolicą w Łodzi oraz prezentuje dossier jego czterech pierwszych zarządców. Włodzimierz Wrzesiński z kolei przytacza w tekście pt. Ofiara Zofii Straszybot historyczną ciekawostkę związaną z łódzkim procesem o czary. Autor biorąc pod uwagę historyczny i kulturowy kontekst stracenia "wiedźmy" w sennym podówczas XVII-wiecznym miasteczku, ironizuje z tragicznych w skutkach zabobonów i przesądów ówczesnych mieszkańców grodu nad Łódką. Ponadto w tym dziale znajduje się również artykuł Wacława Pawlaka o dziejach niemieckojęzycznego dziennikarstwa w Łodzi pt. Das Geblote Land oraz wspomnienia Józefa Henryka Wiśniewskiego z okresu formowania się Komitetu Zakładowego "Solidarności" w łódzkiej rozgłośni Polskiego Radia.

Dział "Czarne dziury, białe plamy" składa się w bieżącym numerze z dwu pozycji. W tekście Solidarni z XXX LO Krystyna Kowalczyk - ewerytowana nauczycielka "Krasickiego" - wspomina mało znane wydarzenia związane z powstaniem w tej łódzkiej placówe oświatowej koła "Solidarności" oraz Niezależnego Samorządu Uczniowskiego, a także represje z jakimi spotkali się uczniowie i pedagodzy zaangażowani we wspomniane inicjatywy. Jarosław Warzecha w tekście opartym na kwerendzie w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej pt. Radio na podsłuchu, powraca do tematu inwigilacji środowiska dziennikarskiego, a konkretnie pracowników łódzkiej rozgłośni Polskiego Radia przez Służbę Bezpieczeństwa PRL.

W dziale "Łodzianie" Alfred Skórzewski przypomina sylwetkę działacza związkowego Kazimierza Bednarskiego (1945-2010) w tekście pt. Ślusarz ze "Strzelczyka" a Paweł Graliński odnosząc się do niedawnej wystawy retrospektywnej w Ośrodku Propagandy Sztuki opowiada o Wojciechu Bruszewskim (1947-2009) - słynnym łódzkim fotografiku, filmowcu, twórcy sztuki wideo i pisarzu.

W dziale "Recenzje" tym razem komentarze do książek historycznych: Gustaw Romanowski omawia kolejną już na rynku pozycję o legendarnym łódzkim duszpasterzu pt. "Ksiądź Stefan Miecznikowski. Jezuita i harcerz" autorstwa Pawła Spodenkiewicza. A Krzysztof Kolasa recenzuje publikację ks. Jarosława Wąsowicza SDB o fenomenie politycznym kibiców gdańskiej Lechii 1980-1981 pt. "Biało-zielona Solidarność".

W bieżacym numerze znajdziemy również relacje z obchodów 66. Rocznicy Likwidacji Litzmannstadt Ghetto pióra Barbary Gortat oraz wspomniany tekst o obchodach 30. jubileuszu powstania NSZZ "Solidarność" Ziemii Łódzkiej.

Ponadto w stałej rubryce Dariusza Kędzierskiego "Osiedla, domy, ulice" tym razem historia ul. Żeromskiego w tekście pt. Ulica Eliasza Pańskiego. Zeszyt zamyka zwyczajowo kronika wydarzeń "Z łódzkiego raptularza".