Poznaj historię łódzkich synagog. Ile ich było? Gdzie się znajdowały? [ARCHIWALNE ZDJĘCIA]

11 listopada 1939 r. bezpowrotnie zniszczono ślady żydowskiej Łodzi. To między innymi, od wyburzania świątyń rozpoczęto prześladowania Żydów zaraz po zajęciu Łodzi przez wojska niemieckie 8 września 1939 r. Natychmiast zastosowano rasistowskie ustawy norymberskie z 1935 r., choć formalnie obowiązywały one na ziemiach wcielonych do Rzeszy dopiero od maja 1941 r.

Wielka synagoga -  fot. archiwum
Wielka synagoga reformowana przy ul. Spacerowej, ufundowana przez łódzkich fabrykantów, otwarta w 1887 roku. Spalona przez Niemców w 1939 r. , fot. archiwum

Postępowanie wobec łódzkich Żydów opierało się na specjalnych i często tajnych dyrektywach szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy Reiharda Heydricha, które zlecano do wykonania władzom lokalnym. A tu rządził gauleiter Artur Greiser, zwolennik szybkiej germanizacji Kraju Warty. Już 18 września 1939 r. ograniczono Żydom obrót pieniężny i zabroniono handlu towarami włókienniczymi. Nakazano także oznakowanie przedsiębiorstw widocznym szyldem, wskazującym narodowość, co ułatwiło grabież firm żydowskich. Rozpoczęły się także pierwsze eksmisje z mieszkań w centrum miasta. Po włączeniu Łodzi do Rzeszy w listopadzie 1939 r. terror się zaostrzył. 

Cios w ducha judaizmu

Ledwie w dwa miesiące po zajęciu Łodzi, 11 listopada 1939 r. Niemcy rozpoczęli niszczenie czterech głównych synagog w mieście. Niemal w jednym czasie podpalono łódzkie bożnice, które stanowiły od dziesiątków lat miejsca kultu oraz symbol wielokulturowej przemysłowej aglomeracji z ponad 200-tysięczną diasporą żydowską.

Kilka dni później, 14 listopada wydano rozporządzenie o obowiązku noszenia przez ludność żydowską żółtych opasek o szerokości 10 cm oraz zakaz opuszczania mieszkań od godz. 17 do 8 rano. Nakaz ten był pierwszym tego rodzaju aktem wprowadzonym w III Rzeszy. Z pejzażu Łodzi zniknęły też bezpowrotnie cenne obiekty judaizmu.

Synagoga gminna w stylu mauretańskim

Budynek synagogi (Stare Miasto przy ul. Wolborskiej 20) został podpalony przez hitlerowców i wkrótce zadecydowano o rozbiórce wypalonych ruin. Na terenie posesji, na której stała synagoga, w latach 50. wzniesiono nowe budynki. Zmienił się również przebieg ulicy Wolborskiej.

Wielka synagoga reformowana

Synagoga przy ul. Spacerowej , dzisiaj al. Kościuszki spłonęła w listopadzie 1939 r. Relacje świadków wskazują na podpalenie nad ranem lub w nocy. Teren płonącej synagogi oddzielony był szpalerem policji i żandarmerii. Obecnie na posesji znajduje się parking, a właściwie trwają już przygotowania do budowy stacji kolei podziemnej.

Synagoga Wilker Shul

Zanim podpalono budynek synagogi znajdujący się przy ul. Zachodniej 56, w listopadzie 1939 r. nakręcono w niej film propagandowy o możliwości odprawiania nabożeństw przez Żydów. Na zlecenie Niemców gmina wezwała wiernych do udziału w modlitwie. Jak podaje Szloma Huberband: „Kantor Winogrady i jego chór prowadzili nabożeństwo. Znaczna liczba niemieckich oficerów przybyła tam i filmowała przebieg nabożeństwa. Kantor zaśpiewał z chórem cały szereg fragmentów z modlitwy Rosz haSzana i Jom Kipur.

Następnie wydany został rozkaz, aby wyjąć zwój Tory, który był filmowany w różnych pozycjach. Recytator Tory powiedział po hebrajsku przed rozpoczęciem czytania ze zwoju: „Dzisiaj jest wtorek”. Była to informacja dla potomnych, że zostali zmuszeni do czytania Tory, gdyż normalnie nie jest czytana we wtorek. Ostatecznie synagogę spalono wraz z księgozbiorem. Zwoje prawdopodobnie zostały wywiezione do Pragi.

Synagoga Ezras Israel (tzw. Litwaków)

Synagogę przy ul. Wólczańskiej spalono w nocy z 10 na 11 listopada. Czyn ten połączono z upokarzaniem duchownych żydowskich, którym kazano m.in. niszczyć zwoje Tory.

Synagoga Reichertów

Synagoga przy ul. Rewolucji 1905 r. 28 zaprojektowana przez znanego łódzkiego architekta Gustawa Landau-Gutentegera jako jedyna przetrwała II wojnę światową, ponieważ jej właściciel Wolf Reicher fikcyjnie sprzedał ją swojemu niemieckiemu wspólnikowi, a ten urządził tam skład soli.

Własność niemiecka uchroniła budynek przed wyburzeniem. Po wojnie znalazła się we władaniu Kongregacji Wyznania Mojżeszowego w Łodzi.

Zobacz także


Polecane aktualności

Mural z Wiedźminem -  fot. ŁÓDŹ.PL

9 dni do premiery "Wiedźmina". Geralta z Rivii łączy z Łodzią nie tylko ogromny mural!

Aha / ŁÓDŹ.PL

Do premiery 2. sezonu hitu Netflixa zostało niewiele ponad tydzień. Geralt z Rivii pochodzi z Łodzi... więcej

Centra Zdrowego i Aktywnego Seniora. Seniorzy robią świąteczne kartki

OHO / ŁÓDŹ.PL

Co najcenniejszego można podarować na święta? Oczywiście najważniejsze są uczucia i czas dla... więcej

Pomnik Reymonta w Łodzi -  fot. LODZ.PL

Pasje Władysława Reymonta - tego nie wiedzieliście o autorze „Ziemi obiecanej"

agr / ŁÓDŹ.PL

Kilka dni temu, 5 grudnia, minęła rocznica śmierci Władysława Stanisława Reymonta, który swoje... więcej

Dokładna praca -  fot. Envato Elements

Łodzianizmy. Kto jest akuratny, a kiedy jest akuratnie? Sprawdziliśmy to akuratnie

agr / ŁÓDŹ.PL

W języku polskim słowo „akurat" jest całkiem popularne, ale występuje także w kilku niecodziennych... więcej

Tłum ludzi na ulicy Piotrkowskiej -  fot. LODZ.PL

Kartka z kalendarza. Jak zmieniała się liczebność łodzian? Było nas ponad 850 tys.

agr / ŁÓDŹ.PL

Od zaledwie kilkuset do... prawie miliona! Liczba mieszkańców Łodzi na przestrzeni wieków podlegała... więcej

Kontakt