Święto 1. Maja ponad 100 lat temu. Jak je obchodzono na początku XX wieku?

Manifestacje organizowane przy okazji obchodów 1 i 3 Maja mają w Łodzi długą tradycję. Te pierwsze, związane ze Świętem Pracy, mobilizowały zwykle łódzkich robotników do wystąpień w obronie praw pracowniczych, a trzeciomajowe pochody wskrzeszały w trudnych czasach ducha patriotyzmu. Z bogatej historii naszego miasta, warto przypomnieć choćby dwa majowe wydarzenia - z 1905 i 1916 roku.

Robotnicy tkalni Tivoli K. Scheiblera -  mat. arch.
Robotnicy tkalni Tivoli K. Scheiblera przy ul. Kątnej (współczesna ul. Wróblewskiego) z pocz. XX wieku , mat. arch.

Pracy i chleba!

Na początku XX w. Łódź była największym ośrodkiem przemysłu włókienniczego w Królestwie Polskim, stanowiącym część imperium rosyjskiego. Narastający kryzys gospodarczy sprawił jednak, że „ziemia obiecana” zamieniła się w ziemię nędzy i beznadziei dla dziesiątków tysięcy robotników, którzy pracując codziennie 11,5 godziny zarabiali od 3 do 5 rubli tygodniowo, kobiety do 3 rubli, a młodociani do półtora.

Za mieszkanie jednoizbowe bez kuchni i wygód na peryferiach miasta żądano od 30 do 60 rubli rocznie, a w śródmieściu dwa razy tyle. Robotnicy wynajmowali przeważnie jeden pokój w suterenie lub na poddaszu za 1 rubel tygodniowo. Tyle samo wynosiła opłata za mieszkanie w domach familijnych. 5-osobowa rodzina robotnicza wydawała na żywność, opał i naftę 4-5 rubli tygodniowo, więc było to życie na granicy minimum.

Masowe akcje protestacyjne przyniosły na początku 1905 roku pewne ustępstwa ze strony fabrykantów, ale 1 maja 1905 roku wybuchł w Łodzi strajk polityczny – PPS żądała wolnej Polski, a SDKPiL republiki, samorządu krajowego i 8-godzinnego dnia pracy. Podczas demonstracji doszło do starć z policją i wojskiem, podczas których zabito 8 osób, a kilkadziesiąt zraniono. Po tych wydarzeniach w Łodzi normą stały się strajki, manifestacje uliczne i starcia. Była to również iskra zapalna do walk rewolucyjnych w 1905 r. w Łodzi, zwanych powstaniem czerwcowym.

Witaj, majowa jutrzenko…

Dekadę później sytuacja w pogrążonej w wojennym chaosie Łodzi była chyba jeszcze gorsza. Zaraz po rozpoczęciu działań wojennych w 1914 roku, wiele zakładów przemysłowych zostało unieruchomionych, a zarobków nie wypłacono. Fabryki zostały ograbione przez Niemców z maszyn i surowców. Od września 1914 do maja 1915 roku liczba osób pozbawionych pracy i środków do życia zwiększyła się ze 135 do 250 tysięcy. Bezrobociu towarzyszyły brak żywności, opału i drożyzna. W latach I wojny światowej cena ziemniaków i mięsa wzrosła 13-krotnie, cukru – 14, chleba razowego – 16, mąki pszennej – 25, a mydła 43-krotnie. Pojawił się głód, a przy braku środków higienicznych szerzyły się choroby. 

Niepowodzenia na froncie zmuszały okupanta do szukania kompromisu. Próbnym posunięciem było udzielenie przez władze niemieckie w 1916 r. w Łodzi zezwolenia na obchody 125. rocznicy Konstytucji 3 maja. Miasto natychmiast zostało ozdobione flagami narodowymi i białymi orłami.

Uroczystości rozpoczęły się rano nabożeństwami w języku polskim w świątyniach wszystkich wyznań, w czasie których śpiewano: Boże coś Polskę i Jeszcze Polska nie zginęła. Po mszach wyznaczona była zbiórka na Targowym Rynku (plac Dąbrowskiego). Hasło do ogromnego 50-tysięcznego pochodu podał sygnał, grany przez trębaczy strażackich. Pochód ruszył ul. Nowo-Targową (Sterlinga), Średnią (Pomorską), Piotrkowską do kościoła św. Stanisława Kostki (dziś archikatedra). Przemarsz był imponujący – gdy czoło dochodziło do świątyni, końcowa kolumna podążała jeszcze ul. Średnią (Pomorska). Wieczorem w teatrach odbyły się uroczyste przedstawienia, a znakiem nowej polityki okupanta wobec Łodzi było rozpisanie wyborów do samorządu miejskiego pod koniec 1916 r. Powiało wolnością, na którą trzeba było jeszcze poczekać dwa lata…

Zobacz także


Polecane aktualności

Ramen Shop -  fot. Ramen Shop

Ramen Shop przy Piotrkowskiej 217. To nowy foodtruck ekipy Sushi Kushi

KS / ŁÓDŹ.PL

Zaglądając do strefy Piotrkowska 217 zobaczymy nowy foodtruck z ramenami. Zagościł tam na sezon... więcej

ŁKS Łódź -  fot. Radosław Jóźwiak

GKS Katowice kontra ŁKS Łódź. Zagrać o szacunek do samych siebie

JB / ŁÓDŹ.PL

W niedzielę (22 maja) ŁKS Łódź rozegra swój ostatni mecz w rundzie zasadniczej Fortuna 1. Ligi.... więcej

Najstarszy sklep z farbami -  fot. Radosław Jóźwiak

Najstarszy w Łodzi sklep z farbami. Pan Kazimierz prowadzi go od 50 lat

red / ŁÓDŹ.PL

Pan Kazimierz od ponad 50 lat prowadzi sklep z farbami i artykułami malarskimi. Sklep odziedziczył... więcej

IV liceum ogólnokształcące w Łodzi -  fot. Wikipedia

Łodzianizmy. Kto do „Czwórki” chodzi, ten po angielsku szprecha…

agr / ŁÓDŹ.PL

Kiedyś żeńskie liceum, aktualnie placówka koedukacyjna cieszącą się dużym uznaniem. Historia... więcej

Schronisko w Łodzi -  fot. Schronisko w Łodzi

Schronisko w Łodzi. Czubaka, uosobienie radości, poszukuje domu na stałe

redSc / ŁÓDŹ.PL

Kiedy trafiła do schroniska, dostała na imię Czubaka, bo przez stan sierści jako żywo przypominała... więcej

Kontakt