Osiedle ZUS. Rzadka okazja, by zamieszkać w bloku z wieżą [ZDJĘCIA]

W latach 1930–1932 na niezagospodarowanym dotąd terenie w południowej części Łodzi wybudowano bardzo nowoczesne, jak na czasy międzywojnia, osiedle. Pojawiły się nowe ulice – Unicka i Żółkiewskiego, duży park i komfortowe bloki z mieszkaniami, w których znalazły się nawet… stróżówki.

Osiedle ZUS -  fot. Paweł Łacheta
Osiedle ZUS jest świetnym przykładem przedwojennego modernizmu , fot. Paweł Łacheta

Budowa osiedla była odpowiedzią na głód mieszkaniowy, który dotknął Polskę w XX-leciu międzywojennym. W warszawskim biurze architektonicznym powstał projekt kolonii mieszkalnej dla pracowników łódzkiego ZUS. Zaplanowano 14 trzypiętrowych bloków (ostatecznie udało się wybudować połowę z nich), dzieląc osiedle na dwie części, robotniczą i urzędniczą. Każda z nich charakteryzowała się innym standardem i rozmiarem mieszkań, co miało odzwierciedlenie w wysokości czynszu. Niestety, wbrew założeniom, dla robotników okazało się jednak zbyt drogo w nowych blokach zamieszkało ich bardzo niewielu.

Mieszkania pełne nowinek

Mieszkania zaplanowane jako urzędnicze wyposażono w piece węglowe, drewniane parkiety, instalację gazową, okna i drzwi z mosiężnymi okuciami oraz łazienki. Niektóre miały nawet spiżarnie i służbówki! Nowością w każdym mieszkaniu, dokładnie opisywaną w gazetach, był zlewozmywak, czyli duża miska, przedzielona na dwie części i posiadająca urządzenia, umożliwiające z jednej strony korzystanie z umywalni, z drugiej z miski przeznaczonej do zmywania statków kuchennych” (Dziennik Łódzki”, 1931 rok). Pod zlewozmywakami umieszczono zaś kolejną nowinkę wentylowane szafki. Po raz pierwszy w Łodzi zastosowano także okna zespolone typu szwedzkiego, zapewniające lepszą ochronę przed chłodem. Starannie zagospodarowano przestrzenie wspólne w budynkach znalazły się pralnie i suszarnie oraz łazienki dla lokatorów mieszkań robotniczych, które posiadały jedynie toalety. Osiedle ogrodzono, a uliczki wewnętrzne wyłożono kocimi łbami. Rozległy park rozdzielający robotniczą i urzędniczą część osiedla zaprojektował architekt krajobrazu Stefan Rogowicz, uznawany za ojca łódzkiej zieleni miejskiej.

Budynki inne niż wszystkie

Spacerując po osiedlu ZUS warto zwrócić uwagę na charakterystyczne, rzadko spotykane w Łodzi budynki. Przy ul. Sanockiej 20 stoi galeriowiec (czyli blok, w którym do mieszkań wchodzi się nie z klatki schodowej, ale z zewnętrznej galerii), a obok dwa klatkowo-galeriowce. 

Najdziwniejszy jest jednak budynek przy ul. Dygasińskiego 6 to blok z dobudowaną 8-piętrową wieżą ciśnień, obecnie przerobioną na mieszkania. Do ewidencji zabytków wpisane są dwa długie bloki z części urzędniczej (Bednarska 24 i 26) wyjątkowe ze względu na układ, jaki tworzą wraz z wewnętrznym dziedzińcem. 

Warto docenić także walory plastyczne osiedla budynki są proste i pozbawione ozdób, a ich niezwykły charakter wynika z połączenia surowych, szarych tynków, klinkierowych cegieł na podmurówce oraz zaokrąglonych jednostronnie balkonów z ażurowymi balustradami z metalowej siatki. Mimo upływających lat osiedle ZUS zachowało swój niepowtarzalny charakter i jest jednym z ciekawszych przykładów przedwojennego modernizmu w Łodzi, a zdaniem niektórych nawet w całej Polsce.

ciekawostki

  • Osiedle ZUS wcześniej nosiło nazwę Z.U.P.U (Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych), stąd mówiono o mieszkaniu w zupie” lub na zupie”.
  • Po wojnie na osiedlu ZUS przez kilka lat mieszkała pisarka Hanna Ożogowska, która osadziła tu fabułę swojej powieści Tajemnica zielonej pieczęci”.

Zobacz także

Polecane aktualności

 -  Fot. Andrzej Janecki/UMŁ

Pamięci Lotników Lwowskich, którzy we wrześniu 1939 roku bronili łódzkiego nieba

Tomasz Walczak / BRP

Od dwóch lat przy rondzie imienia Lotników Lwowskich w Łodzi stoi obelisk, poświęcony patronom tego... więcej

Sekretarz Miasta Łodzi, Wojciech Rosicki

Oświadczenie sekretarza miasta Łodzi Wojciecha Rosickiego

Szanowni Państwo, chciałbym wygłosić oświadczenie jako Sekretarz Miasta. Nie będę mówił o polityce,... więcej

Łódź Buduje

Łódź buduje na osiedlach. Trwa przebudowa ulicy Kolarskiej i Piłkarskiej

Małgorzata Loeffler / ZIM

Plan dla osiedli. Proste chodniki, bezpieczne zjazdy do posesji, nowa zieleń i odnowione trawniki,... więcej

TRZY MUZEA – JEDEN BILET

Już od jutra trzy łódzkie muzea zwiedzimy z jednym biletem wstępu

Sławomir Macias / UMŁ

Od września Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi Muzeum Miasta Łodzi i Muzeum Sportu i Turystyki... więcej

Rewolucja na Legionów

Małgorzata Loeffler / ZIM

Ulica przestanie służyć jako scenografia filmów wojennych i historycznych – zamiast tego będzie... więcej

Kontakt