Kalendarium niepodległości

Przedstawiamy kalendarium wydarzeń Łódzkie Drogi do Niepodległości. Zawarte w nim wydarzenia występujące na przestrzeni kilkudziesięciu lat doprowadzą w rezultacie do wyzwolenia Łodzi spod okupacji niemieckiego zaborcy w listopadzie 1918 roku.

  • 22 stycznia 1863 – wybuch powstania styczniowego.
  • 31 stycznia 1863 – wymarsz łódzkich powstańców pod dowództwem ks. Józefa Czajkowskiego i Teodora Rybickiego. Ruszyli w stronę Pabianic i Ksawerowa. Celem było połączenie się z oddziałem Józefa Oxińskiego działającym w sieradzkim. Zostali jednak rozbici przez wojska rosyjskie pod wsią Wronowice.
  • 24 lutego 1863 – bitwa pod Dobrą. Bohaterska śmierć Marii Piotrowiczowej.
  • 22 - 24 czerwca 1905 r. – krwawe walki robotników łódzkich na barykadach spowodowały, że zelżał nacisk rusyfikacyjny władz carskich i przyznano polakom pewne prawa i swobody m.in. możliwość zakładania polskich szkół średnich.
  • 1905 – powołanie do życia Gniazda Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Z szeregów "Sokoła" wywodziło się wielu działaczy niepodległościowych i wybitnych sportowców międzywojnia.
  • 1906 – Towarzystwo Popierania Szkół Średnich "Uczelnia" założyło pierwsze polskie gimnazjum męskie. Później dzięki hojności łódzkich przedsiębiorców przy obecnej ulicy Więckowskiego 41, wybudowano gmach I Gimnazjum i Liceum – obecnie I LO im. Mikołaja Kopernika.
  • 1914 – wybuch I wojny światowej.
  • 8 października – wkroczenie wojsk niemieckich do Łodzi. W związku z losami bitwy łódzkiej opuściły one  miasto po trzech tygodniach.
  • 12 października – wkroczenie pierwszego oddziału Legionów Polskich do Łodzi.
  • 16 października 1914 -  wymarsz pierwszej grupy ochotników do Legionów (240 osób).
  • 28 października – miasto opuszcza grupa 30 skautów,  którzy posiadają już przygotowanie wojskowe. Wśród nich był Wacław Lipiński i Jerzy Szletyński.
  • 6 grudnia 1914 – powtórne wkroczenie wojsk niemieckich do Łodzi. Początek okupacji trwającej do końca wojny.
  • 3 maja 1916 – obchody 125. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Liczbę uczestników pochodu, który wyszedł z Rynku Targowego (obecnie pl. Dąbrowskiego) ulicą Średnią (Pomorska), dotarł do ul. Piotrkowskiej i dalej do katedry, ocenia się na 50 tys. osób. Teatry łódzkie wystawiały sztuki o tematyce patriotycznej. Największą popularnością cieszył się dramat "Triumf Zgody ( Konstytucja 3 Maja)".
  • 5 listopada 1916 roku – Akt Dwóch Cesarzy zapowiadający odbudowę państwa polskiego. W Łodzi został odczytany podczas uroczystości w pałacu.
  • Grudzień 1916 – przybycie w okolice Łodzi żołnierzy Parku Amunicyjnego Legionów Polskich. Rozlokowano ich na terenie Srebrnej, Brusa i Retkini.
  • 15 października 1917 – uroczyste obchody 100. rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki. Rada miejska podjęła decyzję o budowie pomnika na koszt miasta.
  • 17 i 18 lutego 1918 – demonstracje przeciwko postanowieniom traktatu brzeskiego. 
  • Listopad 1918
    - 9 listopada powołano Komendę Sił Zbrojnych. Początkowo na czele z por. Alfredem Biłykiem.
    - 10 listopada – pochód po wiecu w sali koncertowej, przy ul. Dzielnej (Narutowicza), organizator Stronnictwo Niezawisłości Narodowej. Demonstracja sformowała się na wieść  o utworzeniu rządu Ignacego Daszyńskiego w Lublinie. Ruszył pochód z ul. Dzielnej i ul. Piotrkowską dotarł do Nowego Rynku. Następnie pod Grand Hotel i park Sienkiewicza. Pochód miał duży wpływ na nastroje społeczne.
    - 11 listopada powstanie w niemieckim garnizonie Łódź – Rady Żołnierskiej (Soldatenrat). Początek dezorganizacji sił niemieckich.
  • 11 listopada 1918 roku – rozbrajanie Niemców 
    - Rozbrojenie patrolu niemieckiego na Gdańskiej i oficerów przebywających w pałacu Heinzla. Broń przekazywano Komendzie Sił Zbrojnych.
    - Atak na Ost-Komendantur ze względu na duże zasoby broni. Przy próbie zajęcia budynku zginęły dwie przypadkowe osoby (Piotrkowska 139),
    - Zajęcie komisariatu Policji przy ul. Karola (obecnie Żwirki).
    - Zajęcie dworca Kaliskiego przy pomocy kolejarzy. Po akcji trwającej ok. godziny udało się obsadzić dworzec, zdobyto znaczną ilość broni i kilkaset wagonów i 40 parowozów.
    - Silny opór przy zajmowaniu Monopolu Tytoniowego.
    - Dramatycznie rozwinęła akcja opanowania Dworca  Fabrycznego. Poległ tam Bolesław Sałaciński. Rannego w nogę Niemcy zakłuli bagnetami. Obiekt próbowały zdobyć odziały NZR i POW. Obsadzono go dopiero po opuszczeniu przez Niemców.
    - Dużo wysiłku kosztowało zdobycie bazy samochodowej przy ul. Emilii (Tymienieckiego). Oddział kapitana Kudaja trzykrotnie szturmował bazę.
    - Równie dramatyczny przebieg miało zdobycie gmachu policji (Prezydium Policji), przy ul. Spacerowej (Kościuszki) przez jeden z oddziałów POW. Zginął tam 17-letni uczeń gimnazjum Stefan Linke (syn pastora). W zdobytym gmachu znaleziono 200 karabinów i  300 pistoletów.
    - Na Nowym Rynku (pl. Wolności) doszło do wymiany ognia pomiędzy manifestantami a patrolem niemieckim.  Zginęły cztery osoby: ppor. Józef Bukowski, Jan Gruszczyński (ochotnik), Eugenia Wasiak (ochotniczka) i Stefan Kołodziejczak.
    - 20 listopada – ostatni transport żołnierzy niemieckich opuszcza Łódź.
Kontakt