Tajemnice początków Łodzi. ZWiK odnalazł stare mapy i zaginiony dopływ Łódki

Za miesiąc obchodzić będziemy 595. rocznicę nadania Łodzi praw miejskich. Mało kto jednak wie, że nasze miasto mogło nosić nazwę nie Łódź, tylko Ostroga nad rzeką Ostrogą. Właśnie odnaleziono pod ziemią pozostałości po rzece Ostrodze, czyli zapomnianym dopływie Łódki, nad którym próbowano lokować miasto 9 lat wcześniej zanim powstało miasto Łódź.

Archiwalna mapa ZWIK -  mat. ZWIK
Archiwalna mapa ZWIK , mat. ZWIK

Średniowieczna wieś Łodzia - taka pra - Łódź - leżała nad niewielkim dopływem rzeki Łódki na terenie obecnego Browaru Łódzkiego, między ulicami Pomorską a Północną. Wieś, należąca do biskupów włocławskich, słabo się rozwijała. Jej zarządca, kanonik włocławski Piotr, podpisujący się „de Lodza” doprowadził do wydania przez kapitułę włocławską w 1414 roku dokumentu o lokacji miasta zwanego Ostroga nad rzeką Ostrogą. Miasto miało powstać w oparciu o osadę, która samorzutnie rozwinęła się w okresie wojen polsko-krzyżackich przy szlaku krakowsko-łęczyckim. A gdzie dokładnie miasto Ostroga i rzeka Ostroga się znajdowały?

Według autorów monografii Łodzi z 2009 roku rynek Ostrogi zajmował obszar na północ od kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, czyli gdzieś za placem Kościelnym, miedzy Łagiewnicką a Zgierską. Tam, przez wyznaczony na płaskim terenie rynek, miała płynąć niewielka rzeczka. Jej wody według historyków brały początek na bagnach przy skrzyżowaniu dzisiejszych ulic Wojska Polskiego z Franciszkańską. Wzdłuż rzeczki przebiegała granica między Bałutami a dobrami łódzkimi. Do dziś bez trudu odnajdziemy - między ulicami Wojska Polskiego a Berlińskiego - domy wzniesione przy późniejszym kanale Ostrogi i tym samym bałucko-łódzkiej granicy. Ukośne ściany współczesnych budynków wyznaczają mniej więcej przebieg dawnej rzeczki. Przecinała ona ulicę Łagiewnicką przy ulicy Berlińskiego, Zgierską zaś w miejscu, gdzie na elewacji kamienicy przy Zgierskiej 17 do dziś jest graniczna kapliczka między Bałutami i Łodzią.

Ostroga płynęła wzdłuż ulicy Krótkiej, obecnej Zachodniej, i dalej skręcała za starym cmentarzem żydowskim w Bazarową, Rybną, potem płynęła wzdłuż Lutomierskiej. Między Lutomierską a Drewnowską jeszcze po wojnie istniał otwarty kanał rzeczki zwany "rowem lutomierskim". Zobaczymy go choćby na zdjęciach lotniczych z czasów II wojny światowej. Pojawia się też na archiwalnych mapach ZWIK.

Na wysokości Motodromu przy Drewnowskiej Ostroga wpadała do Łódki. Co stało się z tą rzeką? Podzieliła los innych łódzkich strug. Zamieniono ją w ściek
i na początku XX wieku ukryto w podziemnym betonowym kanale. Udało się odnaleźć miejsce, w którym zachował się do dziś fragment tego kanału z 1915 roku. W zbiorach Archiwum Państwowego w Łodzi odnajdziemy też kosztorys jego budowy i umowę z wykonawcą. Powszechna jest opinia, że rzekę Łódkę nazywano kiedyś Ostrogą. Był to jednak niewielki dopływ Łódki, nad którym próbowano stworzyć miasto. W granicach powstałej w 1423 roku Łodzi znalazły się zabudowania miasta Ostroga. A co się stało z wsią Łodzia? Zanim przestała istnieć nazywano ją Starą Wsią. Drogę prowadząca ze wsi do miasta Łodzi zwano Starowiejską lub Nadstawną (obecnie Wolborska), a płynącą obok rzekę zwano Starą Rzeką lub Rzeką. To współczesna Łódka.

Polecane aktualności

Zagłosuj! Też bądź bohaterem w swoim mieście -  fot. z arch. UMŁ

Budżet Obywatelski dla Łodzi. Przyjdź w weekend na pikniki i zagłosuj!

Marlena Kamińska / BPKSiT

Minęło 6 dni głosowania w 6. edycji Budżetu Obywatelskiego dla Łodzi, w której znalazło się 837... więcej

Nad produkcją architektury wystawy od ponad dwóch tygodni intensywnie pracuje kilkanaście osób -  fot. Stefan Brajter / UMŁ

Wystawa "Jerzy Antkowiak - Moda Polska". Stroje 20 lat czekały na swój czas

Małgorzata Loefller / Wydział Kultury

Uniwersalne, ponadczasowe, eleganckie i niepokorne - stroje Mistrza Antkowiaka w piwnicy w Komorowie... więcej

15. Piramida Dobrej Woli -  fot. Radosław Jóźwiak

Piramida Dobrej Woli – piknik integracyjny dla osób z niepełnosprawnościami

Anna Janocha/ BPKSiT

Występy artystyczne, warsztaty plastyczne, konkursy sprawnościowe oraz uliczny kurs języka migowego.... więcej

Konferencja prasowa dot. rozbudowy SP nr 141 -  fot. Monika Pawlak / UMŁ

Rozbudowa Szkoły Podstawowej nr 141 rozpocznie się jesienią?

Konrad Ciężki / BRPiNM

Na 1 października w południe zaplanowano otwarcie ofert w przetargu na rozbudowę Szkoły Podstawowej... więcej

W poszukiwaniu tradycyjnej muzyki miejskiej -  fot. Aleksandra Górska / UMŁ

Melodie Miasta Łodzi, czyli w poszukiwaniu tradycyjnej muzyki miejskiej

Aleksandra Górska / Wydział Kultury

Bartosz Puliński, jeden z 12 tegorocznych laureatów stypendiów artystycznych Prezydenta Miasta... więcej

Kontakt
RODO

Informacja dotycząca ochrony danych osobowych

Klauzula informacyjna
dotycząca przetwarzania danych osobowych,
dla których administratorem danych jest Prezydent Miasta Łodzi

Szanowni Państwo,

zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2016/679 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE) uprzejmie informujemy, że:

  1. Administratorem danych osobowych jest Prezydent Miasta Łodzi z siedzibą w Łodzi przy ul. Piotrkowskiej 104, 90-926 Łódź, tel.: +48 (42) 638-44-44,  fax: +48 (42) 272-60-01, e-mail: lckm@uml.lodz.pl.
  2. Inspektorem ochrony danych w Urzędzie Miasta Łodzi jest Pani Agnieszka Kozłowska, tel. +48 (42) 638-59-50, e-mail: iod@uml.lodz.pl.
  3. Podanie danych osobowych jest warunkiem koniecznym do realizacji sprawy w Urzędzie Miasta Łodzi.
    Ogólną podstawę do przetwarzania danych stanowi art. 6 ust. 1 lit. a - e ogólnego rozporządzenia.
    Ogólne cele przetwarzania danych zostały wskazane w następujących przepisach:
    1. ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1875 ze zm.);
    2. ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1868 ze zm.).

Dokładne informacje o celach i podstawach prawnych przetwarzania danych osobowych są dostępne w szczegółowych wykazach zadań, realizowanych przez wewnętrzne komórki organizacyjne Urzędu Miasta Łodzi.

  1. Dane osobowe mogą być udostępniane innym podmiotom, uprawnionym do ich otrzymania na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a ponadto odbiorcom danych w rozumieniu przepisów o ochronie danych osobowym, tj. podmiotom świadczącym usługi pocztowe, kurierskie, usługi informatyczne, bankowe, ubezpieczeniowe. Dane osobowe mogą być również przekazywane do państw trzecich, na podstawie szczególnych regulacji prawnych, w tym umów międzynarodowych.
  2. Dane osobowe będą przetwarzane, w tym przechowywane zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2018 r., poz. 217 ze zm.), a w przypadku przetwarzania danych na podstawie wyrażonej zgody, przez okres niezbędny do realizacji wskazanego celu.
  3. W związku z przetwarzaniem danych osobowych, na podstawie przepisów prawa, posiada Pani/Pan prawo do:
    1. dostępu do treści swoich danych, na podstawie art.15 ogólnego rozporządzenia;
    2. sprostowania danych, na podstawie art.16 ogólnego rozporządzenia.

W przypadku przetwarzania danych na podstawie wyrażonej zgody posiada Pani/Pan prawo do:

  1. dostępu do treści swoich danych, na podstawie art.15 ogólnego rozporządzenia;
  2. sprostowania danych, na podstawie art. 16 ogólnego rozporządzenia;
  3. usunięcia danych, na podstawie art. 17 ogólnego rozporządzenia;
  4. ograniczenia przetwarzania, na podstawie art. 18 ogólnego rozporządzenia;
  5. wniesienia sprzeciwu, na podstawie art. 21 ogólnego rozporządzenia.

Prawa te są wykonywane przez Panią/Pana również względem tych osób, w stosunku do których sprawowana jest prawna opieka. 

  1. W przypadku, w którym przetwarzanie danych odbywa się na podstawie wyrażonej zgody, przysługuje Pani/Panu prawo do jej cofnięcia, w dowolnym momencie, w formie, w jakiej została ona wyrażona.  Od tego momentu Pani/Pana dane nie będą przez nas przetwarzane.
  2. Ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego – Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych narusza przepisy o ochronie danych osobowych.
  3. Gdy podanie danych osobowych wynika z przepisów prawa, jest Pani/Pan zobowiązana(y) do ich podania. Konsekwencją niepodania danych osobowych będzie nierozpoznanie sprawy.
  4. Dane nie będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym również w formie profilowania.