#kulturaromska #pojarmos #sztukakobiet
„Jeśli świat się teraz nie zmieni – jeśli świat nie otworzy swoich drzwi i okien – jeśli nie zbuduje pokoju prawdziwego pokoju – aby moje prawnuki miały szansę żyć na tym świecie, to nie będę w stanie wyjaśnić, dlaczego przeżyłam Auschwitz, Bergen-Belsen i Ravensbrück”. (Ceija Stojka)
Chociaż malarstwo Stojki zrodziło się bezpośrednio z jej dramatycznego doświadczenia Holokaustu, zaczęła tworzyć dopiero kilkadziesiąt lat po zakończeniu II wojny światowej. Nie była profesjonalnie wyszkoloną malarką. Jednak niezależnie od tego, jej malarstwo jest niezwykle silną i spójną wypowiedzią artystyczną. Jej twórczość jest jednym z najbardziej przejmujących świadectw Holokaustu, a jednocześnie świadectwem bardzo dojrzałym w swojej formie.
Stojka budowała kompozycję swoich obrazów na przejmujących, zazwyczaj bardzo dynamicznych kadrach. Miała niezwykłą zdolność do oddawania detalu, co było szczególnie widoczne w jej przedstawieniach przedwojennego, nostalgicznego życia, które prowadziła jako dziecko. Ale także do tworzenia symbolicznych i syntetycznych kompozycji, co było szczególnie widoczne, gdy przedstawiała bezpośrednie obrazy śmierci. Wiele jej prac przybiera formę retrospektywnych dokumentów, choć wiele z nich to próby zobrazowania sytuacji, których Stojka nie była naocznym świadkiem. W jej malarstwie pojawiają się powtarzające się motywy, które sprawiają, że odczytujemy jej obrazy jako symboliczne. Wszystkie dzieła świadczą o tym, jak wrażliwą była kolorystką – w końcu kolory miały również swoje bardzo ważne znaczenie dla jej twórczości. Niektóre z jej prac to wręcz abstrakcyjne kompozycje.
Ceija Stojka (1933-2013) – romska artystka i pisarka. Urodziła się w Styrii w Austrii, gdzie spędziła pierwsze lata życia. Po aneksji Austrii przez nazistowskie Niemcy w 1938 r. jej rodzina została wysłana do obozów koncentracyjnych. Stojka miała zaledwie dziesięć lat, gdy trafiła do Auschwitz. Przeżyła trzy obozy koncentracyjne: Auschwitz-Birkenau, Ravensbrück i Bergen-Belsen. Z całej jej rodziny, liczącej około dwustu osób, wojnę przeżyło tylko sześcioro: ona, jej matka i czworo rodzeństwa.
Dopiero w latach 80., czyli po ponad czterdziestu latach, w końcu przerwała milczenie i jako jedna z pierwszych romskich kobiet opowiedziała o swoich wspomnieniach i doświadczeniach z Holokaustu. Swoje dzieciństwo opisała w kilku książkach oraz na ponad 1.500 obrazach i rysunkach. Stojka była artystką-samoukiem, która stopniowo rozwijała swój własny styl, zawierający jasne kolory i silną ekspresyjność. Malowała nie tylko pędzlem, ale także rękami, a wszystkie prace wykonywała w domu, w kuchni lub w salonie.
Łódzka wystawa, która jest pierwszą prezentacją artystki w Polsce, śledzi życie Stojki, okres szczęśliwego dzieciństwa, deportację, pobyt w obozach koncentracyjnych i wyzwolenie. Wystawie będą towarzyszyły oprowadzania kuratorskie, prelekcje i warsztaty.
Zespół:
- Współorganizator wystawy: Muzeum Miasta Łodzi
- Kurator wystawy: Noëlig Le Roux
- Tekst do folderu: Marie Cantos and Noëlig Le Roux
- Inicjator projektu: Jarosław Suchan
- Współpraca merytoryczna: Joanna Podolska-Płocka
- Projekt graficzny wystawy i folderu: Fajne Chłopaki
- Rysunek projektu wystawy: Dziewczyny od Wystaw (Joanna Góra-Raurowicz, Katarzyna Similak).
- Produkcja: Aleksandra Shaya
- Korekta i redakcja tekstu folderu i wystawy: Marta Grochowska oraz James Waygood
- Koordynacja wypożyczeń: Natalia Scegielniak-Glica
- Koordynacja dostępności: Paulina Długosz
- Koordynacja wystawy: Ewelina Skorupa
- Współpraca: Anna Karbowiak, Bartosz Krzemień, Magdalena Makówka, Wojciech Owczarek, Paweł Zaremba
- Montaż wystawy: Sebastian Glica i zespół: Jarosław Barański, Wiktor Dzwoniarek, Piotr Nowicki, Marcin Sadłowski, Paweł Sobolewski
Partnerzy wystawy: Fundacja w Stronę Dialogu, Muzeum Getta Warszawskiego, Austriackie Forum Kultur, The International Fund Ceija Stojka, he Lanicolacheur Company/Xavier Marchand, The Antoine de Galbert Foundation, Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi
Program towarzyszący:
- 6.10.2024, godz. 12.00 Centrum Dobrej Rozmowy: „Sztuka jako świadectwo: Ceija Stojka, historia Romów i Romek i pamięć ocalonych” – wykład i spacer do Kuźni Romskiej – dr Joanna Talewicz (Fundacja w Stronę Dialogu) i Muzeum Tradycji Niepodległościowych / wydarzenie tłumaczone na Polski Język Migowy / Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi, ul. Wojska Polskiego 83 / Wstęp wolny
- 6.10.2024, godz. 15.00 „Ceija Stojka (1933-2013): Nie mogę zapomnieć” – oprowadzanie kuratorskie po wystawie / prowadzenie: Noëlig Le Roux / wydarzenie w języku francuskim tłumaczone na język polski i na Polski Język Migowy / BILETY: 5 zł – bilety ulgowe / 7 zł – regularna cena
- 11.10.2024, godz. 10.00 „Antycyganizm w Europie – nowe słowo, stare mechanizmy, współczesna walka o pamięć” – warsztaty antydyskryminacyjne dla szkół średnich na wystawie „Ceija Stojka (1933-2013): Nie mogę zapomnieć” / prowadzenie: Małgorzata Kołaczek (Fundacja w Stronę Dialogu) / Muzeum Miasta Łodzi, ul. Ogrodowa 15 BILETY: 5 zł / Zapisy: edukacja@centrumdialogu.com
- 9.11.2024, godz. 17.00 „Nieistniejąca historia. O kobietach uznanych za asocjalne w KL Auschwitz” – wykład Joanny Ostrowskiej / Muzeum Miasta Łodzi, ul. Ogrodowa 15 / BILETY: 5 zł i 7 zł
- 30.11.2024, godz. 17.00 „Nawet śmierć boi się Auschwitz” – wykład Moniki Weychert / Muzeum Miasta Łodzi, ul. Ogrodowa 15 / BILETY: 5 zł i 7 zł
Zapraszamy na stronę Festiwalu Łódź Wielu Kultur (4-13 października)
Bądź na bieżąco i zaobserwuj festiwalowe profile:
